Czerwiec przyniósł szereg istotnych wydarzeń w obszarze funduszy europejskich. Uruchomienie nowego instrument wsparcia innowacji w programie FENG w ramach inicjatywy STEP. Zatwierdzenie zmian programów unijnych po przeglądzie śródokresowym. Podsumowano stanu realizacji i przeprowadzenie kluczowej rewizji Krajowego Planu Odbudowy (KPO). To najważniejsze z nich – zapraszamy na ich podsumowanie.
W sierpniu ubiegłego roku rozpoczęliśmy FunduszowEFakty – cykl publikacji i informacji, w których w kolejnych miesiącach podsumowujemy najważniejsze wydarzenia i zapraszamy do funduszowych aktywności.
Tematy te poruszamy w ramach projektu „Fundusze europejskie na rozwój firm w perspektywie finansowej 2021-2027” finansowanego ze środków Programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027. Projekt realizuje Konfederacja Lewiatan oraz Związek Pracodawców Business Centre Club.
Uruchomienie instrumentu STEP w programie FENG
Komisja Europejska oficjalnie zatwierdziła dwa nowe instrumenty finansowe w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), wspierające rozwój innowacji. Komitet Monitorujący FENG przyjął kryteria wyboru projektów dla nowych funduszy, co umożliwia skierowanie blisko 5 mld zł na rozwój technologii krytycznych oraz zieloną i cyfrową transformację gospodarki.
Najważniejszym nowym instrumentem jest Fundusz Wsparcia Technologii Krytycznych o budżecie ok. 4 mld zł. Fundusz ten będzie wspierał przedsiębiorstwa realizujące nowatorskie projekty badawczo-rozwojowe i wdrożeniowe w strategicznych sektorach (m.in. czyste i zasobooszczędne technologie, technologie cyfrowe, biotechnologia). Ma to zwiększyć suwerenność i bezpieczeństwo gospodarcze Unii. Ogłoszenie pierwszych konkursów – zaczynając od sektora biotechnologii – miało miejsce już pod koniec czerwca 2025 r. Nabory prowadzą Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (projekty badawcze) oraz Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (projekty wdrożeniowe).
Zmiany w programach po przeglądzie śródokresowym
Mid-term review (przegląd śródokresowy) unijnych programów spójności przyniósł na przełomie maja i czerwca zatwierdzenie istotnych zmian w kilku programach krajowych. Oprócz opisanych wyżej modyfikacji w FENG (m.in. utworzenie nowego instrumentu STEP), Komisja Europejska zgodziła się na korekty w programach społecznych i infrastrukturalnych, uruchamiając dodatkowe środki na pilne potrzeby.
Najważniejszym efektem zmian w Programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) jest odblokowanie 3,4 mld zł tzw. kwoty elastyczności, wcześniej zamrożonej. Zostanie ona przeznaczona na nowe inicjatywy społeczne. Dodano do FERS szereg nowych działań dostosowanych do aktualnych wyzwań społecznych, wynikających m.in. z cyfryzacji, zmian demograficznych czy skutków wojny w Ukrainie.
W największym programie infrastrukturalnym (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko – FEnIKS) również dokonano strategicznych korekt w ramach przeglądu śródokresowego. Komisja Europejska wyraziła zgodę na przekierowanie części środków FEnIKS, aby pomóc społecznościom dotkniętym klęskami żywiołowymi. W następstwie niszczącej powodzi we wrześniu 2024 r. utworzono dwa nowe priorytety dedykowane odbudowie obszarów popowodziowych. W ich ramach dofinansowanie otrzymają m.in. inwestycje w gospodarkę wodno-ściekową (w tym odbudowę zniszczonej infrastruktury komunalnej) oraz modernizacja infrastruktury zaopatrzenia w wodę. Przewidziano też środki na poprawę efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej.
Stan realizacji i rewizja KPO
Trwają także intensywne prace nad realizacją Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Minęło już półtora roku wdrażania KPO, co skłoniło rząd do podsumowania dotychczasowych efektów. Według danych Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), do końca czerwca zawarto ponad 774 tysiące umów z beneficjentami na łączną kwotę blisko 121,5 mld zł. Oznacza to, że zakontraktowano już około 46% całej alokacji środków z KPO dla Polski. Fundusze te zasilają setki inwestycji w różnych sektorach – od zakupu niskoemisyjnych autobusów i modernizacji kolei, po budowę obwodnic i poprawę bezpieczeństwa na drogach. MFiPR podkreśla, że KPO stał się impulsem dla modernizacji kraju.
W czerwcu zapadły również kluczowe decyzje dotyczące aktualizacji i rozszerzenia KPO. Początkowo planowana jako techniczna, rewizja KPO nabrała charakteru strategicznego, aby sprostać nowym wyzwaniom stojącym przed Polską. Najważniejszym elementem rewizji jest włączenie do Planu Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) o wartości 25 mld zł, przeznaczonego na wzmocnienie zdolności obronnych i infrastruktury bezpieczeństwa kraju. Polska jako pierwszy kraj w UE zdecydowała się wykorzystać te środki. Zatwierdzona rewizja KPO oznacza również odblokowanie kolejnej transzy wsparcia – już w najbliższych tygodniach Polska powinna otrzymać ok. 26 mld zł z wcześniej rozliczanych inwestycji.
Gdzie firmy teraz mogą szukać pieniędzy?
Nabory w ramach STEP to nie jedyne konkursy, które są dostępne dla przedsiębiorstw. Mimo okresu wakacyjnego, nadal ogłasza się dużo nowych opcji finansowania. W naszym TOP5 polecamy:
- Pierwsze konkursy w ramach STEP. Koniec czerwca i lipiec to rozpoczęcie naborów wniosków w inicjatywie STEP. Będą skierowane do firm działających w sektorze biotechnologicznym. Dwa konkursy ogłasza Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – projekty będą mogły dotyczyć prac badawczych w ścieżce innowacyjnej lub ścieżce dotyczącej wpływu na strategiczną niezależność Europy. Dwa kolejne konkursy ogłasza Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości – ta instytucja w obu ścieżkach dofinansuje projekty wdrożeniowe, związane z rozwojem technologii.
- Ścieżka SMART dla konsorcjów. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju rozpoczyna przyjmowanie wniosków w konkursie SMART dla konsorcjów. Aplikacje można składać od 1 lipca do końca września. Wnioskować mogą konsorcja przedsiębiorstw oraz firm z jednostkami naukowymi i pozarządowymi.
- Wzornictwo w MŚP. To konkurs skierowany do przedsiębiorczych kobiet, które chcą wykorzystać design jako narzędzie do rozwoju swoich firm. Dodatkowo dzięki wsparciu finansowemu i doradczemu program oferuje pomoc w tworzeniu strategii wzorniczych oraz wdrażaniu innowacyjnych produktów na rynek. Nabór organizowany jest przez PARP. Wnioski można składać od 29 kwietnia do 29 lipca.
- Instytucje otoczenia biznesu na rzecz startupów GreenTech. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości rozpoczęła wybór akceleratorów, które będą wspierać startupy w obszarze zielonych technologii i gospodarki obiegu zamkniętego. Do 17 września trwa nabór skierowany do podmiotów działających na rzecz rozwoju gospodarczego i innowacyjności (np. centra technologii, parki technologiczne). Potem wybrane akceleratory przygotują swoją ofertę dla młodych firm.
- Pożyczki dla strefy buforowej. To pożyczki dla firm i agencji celnych działających tuż przy wschodniej granicy. Mają one na celu wsparcie podmiotów, których dotknęły negatywne skutki wprowadzenia tzw. strefy buforowej przy granicy z Białorusią. Wyróżniają się korzystnymi warunkami i łatwiejszą dostępnością. Pożyczek udzielają pośrednicy wybrani przez Bank Gospodarstwa Krajowego.
Na Portalu Funduszy Europejskich pojawiły się w czerwcu 132 ogłoszenia o nowych konkursach z FE skierowanych do różnych podmiotów.
Kilka liczb na podsumowanie czerwca
Zmiany w swoich harmonogramach naborów wniosków ogłosiły instytucje odpowiadające za 13 programów regionalnych i wszystkie programy krajowe. Aktualne harmonogramy można znaleźć na Portalu Funduszy Europejskich.
Zmiany w opisach priorytetów programów (które określają m.in. kto i na co może otrzymać dofinansowanie) pojawiły się w 11 programach regionalnych i 2 programach krajowych (FENG i FEnIKS). Zbiór aktualnych „szopów” (czyli szczegółowych opisów priorytetów) znajduje się na Portalu Funduszy Europejskich.
Od początku realizacji perspektywy unijnej 2021-2027:
- instytucje ogłosiły 3 183 nabory wniosków
- wnioskodawcy złożyli 58 008 wniosków o dofinansowanie
- 16 914 spośród nich podpisało z instytucjami umowy o dofinansowanie
- wykorzystaliśmy (w zawartych umowach) 44,2% dostępnych środków
(Dane wg stanu na 29.06.2025 roku).