Kierunki rozwoju zagranicznej polityki gospodarczej UE
29 września 2026

Kierunki rozwoju zagranicznej polityki gospodarczej UE

W corocznym orędziu o stanie Unii przewodnicząca Komisji Europejskiej przedstawiła istotne zmiany dotyczące stosunków UE z państwami trzecimi oraz pozycji UE w świecie. Przede wszystkim zaproponowała ‘pilne przeprojektowanie’ partnerstw międzynarodowych Unii Europejskiej poprzez aktywne budowanie relacje z państwami, które podzielają europejskie wartości i istotnymi z punktu widzenia bezpieczeństwa, gospodarki i łańcuchów dostaw. Oznacza to wyraźne przejście od klasycznej polityki handlowej w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa ekonomicznego, czyli połączenia kwestii wymiany handlowej, technologii, surowców, energii i sfery bezpieczeństwa.

Do najbardziej spektakularnych należy propozycja przejścia w relacjach UE z Kanadą od dotychczasowego porozumienia o wolnym handlu (CETA, wstępnie funkcjonuje od 2017 r. i znosi 98-99% ceł na handel wzajemny, ale do dzis nie zostało ratyfikowane przez 10 krajów UE, w tym Polskę) do ‘sojuszu na rzecz przyszłości (Alliance for the Future), który ma zaoferować znacznie szersze partnerstwo gospodarcze i strategiczne. Współpraca ma obejmować m.in.: inteligentną produkcję, technologie i sztuczną inteligencję, przemysł obronny, energię, surowce krytyczne i baterie, technologie kwantowe, cyberbezpieczeństwo, bezpieczeństwo gospodarcze oraz współpracę na obszarze Arktyki.

Ku zaskoczeniu ekspertów, Von der Leyen zaproponowała, aby Kanada została pierwszym członkiem stowarzyszonym (associate member) UE, czyli zaoferowała nowy, dotychczas niestosowany format relacji z państwem trzecim. Jest to wyraźny sygnał, że UE chce stworzyć wokół siebie krąg bardzo bliskich partnerów, włączając w to Wielką Brytanię i Norwegię, niekoniecznie poprzez pełne ich członkostwo. Równocześnie, w orędziu tym USA nie zostały przedstawione jako główny partner nowej koncepcji, co nie oznacza formalnego odejścia od transatlantyckiego sojuszu, ale raczej nacisk na większą europejską samodzielność przy zacieśnieniu współpracy z innymi partnerami zewnętrznymi. Wskazuje to na większą zdolność UE do takiego działania także wtedy, gdy amerykańskie zaangażowanie w Europie maleje i jest coraz mniej przewidywalne.

Źródło: Komisja Europejska

Z kolei zmiana podejścia do relacji z Chinami oznaczać ma przejście od koncepcji ograniczania ryzyka (de-risking) w relacjach wzajemncyh do ich aktywnego równoważenia.  Jest to o tyle istotne, że deficyt handlowy UE z Chinami szacuje się obecnie niemal na około €1 mld dziennie, w efekcie czego wystąpił już ‘drugi chiński szok’ związany z presją chińskiego eksportu na europejski przemysł, który jest obecnie w wyraźnej defensywie. Istotne znaczenie ma również uzaleznienie od Chin w zakresie surowców krytycznych: ponad 80% dla wielu z nich, a nawet 90% w przypadku niektórych metali ziem rzadkich. Zatem UE prowadzi dialog z Chinami, który powinien przynieść wkrótce konkretne rezultaty. W tym celu Komisja deklaruje wykorzystanie „wszystkich dostępnych narzędzi” na rzecz zrównoważenia relacji handlowych.

Istotnym elementem zmiany dotychczasowej polityki handlowej ma być m.in. dywersyfikacja dostaw, budowa rezerw i powstanie europejskiej korporacji materiałów krytycznych (European Corporation on Critical Raw Materials). Nowa polityka handlowa UE oznacza coraz szerszą sieć umów handlowych rozumianych także jako instrument geopolityczy. Tylko w ostatnim roku UE zawarła umowy handlowe z Indiami, Mercosurem, Meksykiem, Australią i Indonezją i obecnie posiada umowy handlowe obejmujące ponad 80 krajów. Zatem przekaz jest tu wyraźny: handel ma służyć nie tylko wzrostowi gospodarczemu, ale także dywersyfikacji ryzyka i zwiększaniu strategicznej autonomii UE.

Źródło: Komisja Europejska

W ramach realizowanej od 2021 r. strategii Global Gateway, oznaczającej wielomiliardowe inwestycje w infrastrukturę, cyfryzację, energetykę i zdrowie na całym świecie, szczególnie interesująca z punktu widzenia Polski i całej Europy Środkowej jest zapowiedź rozwoju korytarza środkowego (Middle Corridor), a mianowicie połączenia Kaukazu Południowego i Azji Centralnej bezpośrednio z rynkiem UE w celu dywersyfikacji szlaków transportowych, potrojenia przepływów handlowych i skrócenia czasu transportu i to już do 2030 r. Jest to ważne przede wszystkim w kontekście relacji z Turcją, Kaukazem, Azją Centralną i dla rozwoju alternatywnych wobec Rosji szlaków handlowych, a zatem istotne m.in. dla logistyki i potencjalnej zagranicznej ekspansji polskich firm.

Bardzo ważne dla polskich interesów gospodarczych i strategicznych jest również dalsze traktowanie Ukrainy jako coraz bardziej istotnego partnera handlowego i elementu nowo-budowanej architektury bezpieczeństwa europejskiego, obok wzmacniania współpracy z Wielką Brytanią, Kanadą i Norwegią. Państwa te miałyby wejść do zapowiedzianej nowo-tworzonej Rady Bezpieczeństwa Europejskiego (European Security Council). Ma to służyć szybszej reakcji na kryzysy oraz koordynacji wobec zagrożeń hybrydowych, cyberataków, sabotażu i innych działań poniżej progu wojny.

Andrzej Rudka, dyrektor Departamentu Współpracy Międzynarodowej, Konfederacja Lewiatan


Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – wydanie nr 7