Nie tylko kolejne pakiety Omnibus, ale systematyczny przegląd całego unijnego acquis, zasada „evaluate first”, rzetelne oceny wpływu regulacji oraz specjalny Europejski Rok Wdrażania i Konsolidacji. Grupa 13 państw członkowskich, w tym Polska, proponuje bardziej strukturalne podejście do upraszczania prawa UE.
Podczas wrześniowego posiedzenia Rady ds. Ogólnych Austria przedstawiła główne założenia nieformalnego dokumentu dotyczącego uproszczeń przepisów, który został podpisany przez Czechy, Danię, Niemcy, Estonię, Włochy, Łotwę, Litwę, Węgry, Polskę, Portugalię, Słowenię i Słowację. Państwa proponują bardziej systemowe podejście do uproszczenia unijnego prawa niż dotychczasowe działania oparta głównie na kolejnych pakietach Omnibus.
Punktem wyjścia jest założenie, że konkurencyjności europejskiej gospodarki nie sprzyja rosnąca liczba regulacji, lecz przepisy, które są przejrzyste, przewidywalne i możliwe do skutecznego stosowania w praktyce. Autorzy dokumentu wskazują na rosnące koszty związane z nakładającymi się obowiązkami, wieloma kanałami raportowania i częstymi zmianami prawa. Ich zdaniem taka kumulacja regulacji nie tylko generuje koszty, ale może również zmniejszać atrakcyjność Jednolitego Rynku jako miejsca prowadzenia działalności i inwestowania.
Najpierw ocena, potem nowe regulacje
Jednym z głównych postulatów jest konsekwentne stosowanie zasady „evaluate first”. Zanim zostaną wprowadzone nowe obowiązki, instytucje UE powinny najpierw ocenić, jak funkcjonują już obowiązujące przepisy.
W praktyce każdy istotny nowy obowiązek raportowy miałby być poprzedzony przeglądem istniejących wymogów w danym obszarze. Celem byłoby sprawdzenie, czy można je skonsolidować, uprościć lub usunąć, zamiast automatycznie dodawać kolejne. Państwa postulują również rozwój interoperacyjnych systemów raportowania, stosowanie zasady „once only”, harmonizację standardów danych oraz ograniczanie powielających się wymogów.
Non-paper zwraca także uwagę na jakość ocen skutków regulacji. Nowe przepisy powinny być analizowane nie tylko pod względem realizacji określonego celu politycznego, ale również ich wpływu na konkurencyjność, inwestycje, innowacje, produktywność i możliwość skalowania europejskich przedsiębiorstw. Szczególna uwaga ma być poświęcona skutkom dla MŚP i small mid-caps.
Co istotne, adresatem tych postulatów nie jest wyłącznie Komisja Europejska. Wskazują również na potrzebę lepszego badania kosztów regulacyjnych i administracyjnych zmian wprowadzanych już w trakcie procesu legislacyjnego przez Radę i Parlament Europejski. Zdaniem państw znaczące poprawki współprawodawców mogą bowiem prowadzić do powstania nowych kosztów, które nie zostały uwzględnione w pierwotnej ocenie skutków Komisji.
Gruntowny przegląd unijnego prawa
Najbardziej ambitnym elementem propozycji jest pomysł systematycznego, sektorowego przeglądu istniejącego prawa UE. Przegląd miałby obejmować ocenę, czy obowiązujące przepisy są nadal potrzebne, czy wymagają aktualizacji oraz czy związane z nimi obowiązki proceduralne i sprawozdawcze pozostają proporcjonalne. Jeżeli przepisy nie przynoszą już odpowiedniej wartości dodanej, powinny zostać skonsolidowane, uproszczone lub uchylone.
Autorzy określają ten proces jako „legislative deep-cleaning”, wyraźnie podkreślając przy tym, że nie chodzi o deregulację ani obniżanie unijnych standardów społecznych, pracowniczych, konsumenckich czy środowiskowych. Celem ma być raczej bardziej przejrzyste, dostępne i skuteczne prawo, które jest możliwe do wdrożenia w praktyce.
Dokument proponuje również, aby nowe przepisy mające wpływ na konkurencyjność zawierały obowiązkową klauzulę przeglądową. Taka ewaluacja miałaby następować co najmniej raz na pięć lat i pozwalać na sprawdzenie, czy regulacja osiąga zakładane cele oraz czy niektóre jej elementy nie okazały się w praktyce nieskuteczne lub nieproporcjonalne.
Europejski Rok Wdrażania i Konsolidacji?
13 państw proponuje wreszcie ustanowienie specjalnego European Implementation and Consolidation Year. Nie oznaczałoby to całkowitego zamrożenia legislacji, ale okres większej koncentracji na wdrażaniu obowiązującego prawa, jego upraszczaniu, interoperacyjności systemów, ocenie skumulowanych obciążeń i ograniczaniu dublujących się obowiązków sprawozdawczych.
Taki „rok konsolidacji” miałby stworzyć przestrzeń na ocenę stanu unijnego acquis zanim pojawią się kolejne przepisy, a jednocześnie pozwolić w większym stopniu opierać przyszłe inicjatywy na doświadczeniach wynikających z praktycznego stosowania prawa.
Z perspektywy biznesu kierunek zaproponowany w non-paperze jest szczególnie interesujący. Dyskusja o uproszczeniach coraz wyraźniej wychodzi bowiem poza redukcję pojedynczych obowiązków raportowych i dotyczy samego sposobu tworzenia, wdrażania i przeglądania prawa UE. To podejście, o które organizacje biznesowe od dawna zabiegają: mniej nakładających się wymogów, większa przewidywalność regulacyjna i więcej uwagi poświęconej temu, jak przepisy działają w praktyce.
Luana Żak, zastępczyni dyrektorki przedstawicielstwa Konfederacji Lewiatan w Brukseli
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – wydanie nr 7