W 2023 r. Komisja Europejska wprowadziła obowiązkowe testy konkurencyjności w ramach ocen skutków nowych inicjatyw legislacyjnych. W najnowszym raporcie BusinessEurope wskazuje jednak na istotne niedociągnięcia w ich stosowaniu. Organizacja apeluje o bardziej kompleksowe i oparte na danych analizy wpływu unijnych regulacji na europejskie przedsiębiorstwa.
Konkurencyjność w unijnym procesie legislacyjnym
W 2023 r. Komisja Europejska wprowadziła obowiązkowe testy konkurencyjności (competitiveness checks) w ramach ocen skutków regulacji (impact assessments) towarzyszących jej propozycjom legislacyjnym. Obejmują one cztery obszary: konkurencyjność kosztową i cenową, zdolność do innowacji, konkurencyjność międzynarodową oraz konkurencyjność małych i średnich przedsiębiorstw.
W dokumencie Benchmarking Competitiveness Checks Used in Selected EU Impact Assessments from 2025–2026 BusinessEurope przeanalizowała jakość testów konkurencyjności przeprowadzonych dla dwóch inicjatyw: rewizji Aktu o Cyberbezpieczeństwie (Cybersecurity Act 2) oraz projektu rozporządzenia dotyczącego ekologicznie czystych pojazdów korporacyjnych (Clean Corporate Vehicles).
Analiza stanowi kontynuację pilotażowego projektu BusinessEurope z 2025 r. Jej wyniki wskazują, że pomimo formalnego stosowania testów konkurencyjności nadal występują niedociągnięcia, szczególnie w ocenie wpływu regulacji na innowacyjność i międzynarodową pozycję europejskich przedsiębiorstw.
Cybersecurity Act 2 – niepełna ocena kosztów i ryzyk
Pierwszym analizowanym przykładem jest projekt rewizji Aktu o Cyberbezpieczeństwie. Chociaż Komisja formalnie uwzględniła wszystkie cztery obszary konkurencyjności, BusinessEurope oceniła jakość przeprowadzonego testu jako niską.
Najważniejsze zastrzeżenia dotyczą niepełnego oszacowania kosztów wdrożenia proponowanych wymogów. W ocenie skutków oszacowano koszty wymiany urządzeń telekomunikacyjnych, których nie można zmodernizować, na 3,4–4,3 mld euro. Nie przedstawiono jednak analogicznych szacunków dla pozostałych sektorów krytycznych ani ilościowej oceny kosztów zakupu, integracji i testowania nowego sprzętu w istniejących systemach.
Wątpliwości budzi także ocena korzyści dla konkurencyjności. Komisja przewiduje oszczędności związane z nowymi przepisami, jednak jak zauważa BusinessEurope, analiza nie uwzględnia w pełni nowych kosztów związanych z utrzymaniem certyfikacji i narzędziami testowymi. Ponadto test w ograniczonym stopniu analizuje wpływ proponowanych przepisów na innowacyjność, a także ryzyka dotyczące łańcuchów dostaw i sytuacji geopolitycznej. Zdaniem BusinessEurope oczekiwane korzyści dla konkurencyjności nie zostały wystarczająco poparte danymi ilościowymi.
Organizacja postuluje zatem bardziej kompleksową ocenę skutków proponowanych rozwiązań, obejmującą koszty dostosowania i wdrożenia wymogów w poszczególnych sektorach, wpływ na innowacyjność oraz ryzyka dla łańcuchów dostaw.
Clean Corporate Vehicles – ocena nie odpowiada ostatecznemu projektowi
Drugim ciekawym przykładem jest projekt rozporządzenia dotyczącego ekologicznie czystych pojazdów korporacyjnych (Clean Corporate Vehicles).
BusinessEurope zwraca uwagę, że choć ocena konkurencyjności obejmuje wszystkie cztery wymagane obszary, największe niedociągnięcia występują w analizie wpływu regulacji na innowacyjność i konkurencyjność międzynarodową.
W ocenie skutków Komisja argumentuje, że zwiększenie popytu na pojazdy zeroemisyjne może stworzyć bardziej przewidywalne warunki dla producentów, sprzyjając inwestycjom i rozwojowi nowych modeli. Zdaniem BusinessEurope argumentacja ta nie została jednak poparta wystarczającymi danymi dotyczącymi m.in. nakładów na badania i rozwój, inwestycji czy aktywności patentowej.
Podobne zastrzeżenia dotyczą konkurencyjności międzynarodowej. W teście zabrakło ilościowego porównania sytuacji europejskich producentów z konkurentami spoza UE, w tym z Chin i Stanów Zjednoczonych, a także analizy wpływu międzynarodowych zależności, łańcuchów dostaw i ryzyka przenoszenia produkcji. BusinessEurope zauważa również, że choć wymogi dotyczące udziału komponentów pochodzących z UE analizowano w innych częściach oceny skutków, nie zostały one uwzględnione w samym teście konkurencyjności.
Istotnym problemem jest również rozbieżność między wariantami przeanalizowanymi w ocenie skutków a ostatecznym projektem przedstawionym przez Komisję. Propozycja przewiduje m.in. niższe cele krajowe, wyłączenie pojazdów ciężkich oraz łączne cele dla pojazdów zero- i niskoemisyjnych. Tymczasem żaden z trzech szczegółowo ocenionych wariantów nie odpowiada w pełni przedstawionemu projektowi.
W konsekwencji BusinessEurope wskazuje, że wyników przeprowadzonych testów nie można bezpośrednio odnosić do ostatecznej propozycji legislacyjnej. Organizacja apeluje o ponowną ocenę wszystkich czterech obszarów konkurencyjności, uwzględniającą rozwiązania faktycznie zaproponowane przez Komisję.
Od formalnego obowiązku do rzeczywistej oceny skutków
Na podstawie analizy obu projektów BusinessEurope wskazuje na powtarzające się niedociągnięcia w stosowaniu testów konkurencyjności. Organizacja nie kwestionuje samej metodologii ani czterech przyjętych obszarów oceny, ale podkreśla, że testy nie powinny sprowadzać się do formalnego spełniania wymogów proceduralnych.
BusinessEurope przedstawia pięć głównych rekomendacji. Po pierwsze, Komisja powinna zapewnić bardziej kompleksową ocenę wszystkich czterech wymiarów konkurencyjności, ze szczególnym uwzględnieniem innowacyjności i konkurencyjności międzynarodowej.
Po drugie, analizy powinny w większym stopniu opierać się na danych ilościowych, uwzględniających przewidywane koszty i korzyści, wydatki związane z dostosowaniem do przepisów, potrzeby inwestycyjne, wpływ na badania i rozwój oraz konsekwencje dla łańcuchów dostaw i wartości.
Po trzecie, konieczne jest silniejsze zaangażowanie zainteresowanych stron na wszystkich etapach przygotowywania testów konkurencyjności. BusinessEurope postuluje również uwzględnianie powiązań nowych inicjatyw z istniejącymi przepisami, aby lepiej identyfikować ich skumulowane skutki.
Ostatnim postulatem jest zapewnienie spójności między wynikami testów konkurencyjności a ostatecznymi propozycjami legislacyjnymi oraz priorytetami Komisji w zakresie konkurencyjności i uproszczenia regulacji.
Przesłanie BusinessEurope jest jednoznaczne: testy konkurencyjności nie powinny być jedynie formalnym elementem oceny skutków, lecz dostarczać rzetelnej i kompleksowej analizy. W tym celu konieczne jest wzmocnienie ich podstaw dowodowych, lepsze uwzględnianie wpływu na przedsiębiorstwa oraz zapewnienie spójności między przeprowadzoną oceną a proponowanymi rozwiązaniami legislacyjnymi.
Luana Żak, zastępczyni dyrektorki przedstawicielstwa Konfederacji Lewiatan w Brukseli
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – wydanie nr 8