Finansowanie transformacji cyfrowej przedsiębiorstw po 2027 r. powinno obejmować nie tylko zakup technologii, ale cały proces zmiany – od diagnozy i testowania rozwiązań, przez inwestycję i rozwój kompetencji, po cyberbezpieczeństwo i skalowanie projektu w Europie. O tym, jak zbudować taki system, rozmawiali przedstawiciele administracji i firm członkowskich podczas spotkania Konfederacji Lewiatan.
W rozmowie z przedsiębiorcami zrzeszonymi w Lewiatanie uczestniczyli Rafał Sukiennik, dyrektor Departamentu Rozwoju Cyfrowego w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, oraz Katarzyna Bis-Płaza, dyrektor Departamentu Projektów i Strategii w Ministerstwie Cyfryzacji.
Spotkanie odbyło się w ważnym momencie – trwają prace nad przyszłym budżetem UE, Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) oraz Europejskim Funduszem Konkurencyjności (EFK). Wiele rozwiązań nie jest jeszcze przesądzonych, dlatego właśnie teraz jest przestrzeń na dyskusję o tym, jak przyszłe instrumenty powinny odpowiadać na rzeczywiste potrzeby firm.
Cyfryzacja firm w części dotyczącej konkurencyjności
Według obecnych założeń transformacja cyfrowa przedsiębiorstw ma znaleźć się w części PPKR dotyczącej konkurencyjności gospodarki. Cyfryzacja administracji publicznej, e-usługi i publiczne systemy cyfrowe będą natomiast przede wszystkim elementem rozdziału dotyczącego sprawnego państwa.
W roboczych założeniach PPKR transformacja cyfrowa przedsiębiorstw została wskazana jako odrębny kierunek. Rozważany jest model, w którym bardziej zaawansowane inwestycje byłyby wspierane na poziomie krajowym, a podstawowa transformacja cyfrowa – przede wszystkim w regionach. Nie jest to jednak model ostateczny. Nie przesądzono także, czy cyfryzacja firm otrzyma własną, dedykowaną alokację.
Nie tylko zakup technologii
Przedstawiciele Lewiatana zwracali uwagę, że przyszłe finansowanie nie powinno sprowadzać cyfryzacji do zakupu sprzętu czy oprogramowania.
Firma często potrzebuje najpierw diagnozy swojej dojrzałości i potrzeb, później możliwości przeprowadzenia pilotażu, a dopiero następnie pełnej inwestycji. Równolegle potrzebne są kompetencje pracowników i kadry zarządzającej oraz zmiany procesów wewnątrz organizacji.
Lewiatan wskazuje także, że wsparcie powinno być dostępne dla MŚP i dużych przedsiębiorstw, a system nie może koncentrować się wyłącznie na podnoszeniu firm do podstawowego poziomu cyfryzacji. Potrzebne jest również finansowanie bardziej zaawansowanych inwestycji – m.in. w AI, robotykę, chmurę, wykorzystanie danych czy IoT.
Cyberbezpieczeństwo nie może być dodatkiem
Podczas dyskusji bardzo mocno wybrzmiał temat cyberbezpieczeństwa. Wraz z rosnącą skalą cyfryzacji staje się ono stałym elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa, a nie jednorazową inwestycją.
Przedsiębiorcy zwracali uwagę, że w tym obszarze instrumenty zwrotne nie zawsze będą wystarczające. Inwestycja w bezpieczeństwo często nie tworzy bezpośredniego przychodu, z którego można później spłacić pożyczkę. Jednocześnie koszty utrzymywania odpowiedniego poziomu zabezpieczeń są stałe i rosną wraz ze zmianą zagrożeń.
W dyskusji wskazywano na dobre doświadczenia z dedykowanymi, sektorowymi instrumentami cyberbezpieczeństwa, np. skierowanymi do sektora wodociągowego. Takie podejście może mieć znaczenie również dla ochrony zdrowia, energetyki, transportu czy przemysłu.
Cyberbezpieczeństwo będzie jednocześnie zagadnieniem przekrojowym – pojawi się w różnych częściach przyszłego PPKR. To zwiększa znaczenie koordynacji oraz wspólnych standardów stosowanych niezależnie od sektora czy instytucji wdrażającej.
Od PPKR do Europejskiego Funduszu Konkurencyjności
Drugą częścią przyszłego systemu ma być Europejski Fundusz Konkurencyjności, zarządzany bezpośrednio na poziomie UE. W aktualnej propozycji budżet całego EFK wynosi ok. 234 mld euro, a komponent Digital Leadership – ok. 51,5 mld euro. Wraz z powiązaną częścią badawczą obszar cyfrowy miałby dysponować ok. 68,3 mld euro. Ostateczne kwoty będą jednak zależały od wyniku negocjacji przyszłego budżetu UE.
Z punktu widzenia Lewiatana PPKR i EFK powinny tworzyć jedną ścieżkę rozwoju projektu.
Firma mogłaby wykorzystać krajowe lub regionalne środki na przetestowanie technologii i wdrożenie jej w Polsce, a następnie skorzystać z instrumentu europejskiego do skalowania rozwiązania, realizacji większego projektu czy wejścia do międzynarodowych partnerstw i europejskich łańcuchów wartości.
Celem powinno być więc mniej „szukania kolejnego konkursu”, a więcej prowadzenia projektu przez kolejne etapy finansowania.
To szczególnie ważne, ponieważ Komisja Europejska zachęca przedsiębiorstwa do korzystania z programów centralnych oraz budowania międzynarodowych konsorcjów. Dla polskich firm nadal jest to jednak znacznie trudniejsza ścieżka niż korzystanie z funduszy krajowych. Potrzebne będzie więc również wsparcie w znajdowaniu partnerów, przygotowywaniu projektów i budowaniu pozycji polskich przedsiębiorstw w europejskich konsorcjach.
Testowanie rozwiązań i piaskownice AI
W dyskusji przedsiębiorcy zwrócili również uwagę na znaczenie środowisk umożliwiających testowanie nowych technologii przed pełnym wdrożeniem.
Ministerstwo Cyfryzacji wskazało na rozwijane już rozwiązania związane z piaskownicą AI, które mają umożliwiać testowanie technologii przez sektor prywatny i publiczny. Podobne instrumenty mogą być kontynuowane również w kolejnej perspektywie.
Dla przedsiębiorstw możliwość przetestowania rozwiązania przed dużą inwestycją jest szczególnie ważna w przypadku AI i innych technologii o wysokim poziomie ryzyka technologicznego.
To dopiero początek rozmowy
Prace nad systemem finansowania po 2027 r. będą postępować w kolejnych miesiącach. Konfederacja Lewiatan będzie nadal angażować przedsiębiorców w konsultacje PPKR i instrumentów europejskich oraz przekazywać administracji postulaty wynikające z doświadczeń firm.
Wśród tematów wymagających dalszej pracy są przede wszystkim: podział wsparcia między poziom krajowy i regionalny, dostęp do finansowania dla przedsiębiorstw różnej wielkości, dobór odpowiednich instrumentów finansowych, cyberbezpieczeństwo jako standard w projektach cyfrowych oraz stworzenie ścieżki przygotowującej polskie firmy do skutecznego korzystania z EFK.
Spotkanie 29 września nie zamyka więc dyskusji. Wraz z pojawianiem się kolejnych wersji dokumentów Lewiatan planuje wracać do rozmowy z przedsiębiorcami i administracją.
Spotkanie odbyło się 29 września w siedzibie Konfederacji Lewiatan.