Komisja Europejska zaprezentowała komunikat „A Simpler, Clearer and Better Enforced EU Rulebook”, w którym przedstawia plan działań na rzecz uproszczenia unijnych regulacji, poprawy jakości procesu legislacyjnego oraz skuteczniejszego wdrażania i egzekwowania prawa UE. Czy odpowiada on na potrzeby przedsiębiorców?
W swoim komunikacie Komisja celnie definiuje problem, o którym przedsiębiorcy mówią od dawna: Unia Europejska potrzebuje ram regulacyjnych, które są proste, przejrzyste, efektywne i możliwe do egzekwowania. To nie jest kwestia technicznego porządkowania przepisów, ale jeden z warunków konkurencyjności europejskiej gospodarki. Złożone, niejasne lub niespójne regulacje, opóźnienia we wdrażaniu prawa, nadmierna biurokracja oraz dodatkowe wymogi nakładane na poziomie krajowym osłabiają jednolity rynek i zwiększają koszty prowadzenia działalności. Dla firm są to bardzo konkretne problemy: mniej czasu na inwestycje, większe koszty administracyjne i więcej niepewności przy podejmowaniu decyzji. Dlatego komunikat Komisji koncentruje się na trzech powiązanych celach: lepszym projektowaniu prawa, uporządkowaniu istniejących regulacji oraz sprawniejszym egzekwowaniu przepisów.
Jednym z kluczowych elementów nowego podejścia ma być konsekwentne stosowanie zasady „simplicity by design”. Oznacza ona, że przepisy powinny być od początku tworzone w sposób jasny i możliwy do wdrożenia. Adresaci regulacji powinni rozumieć, jaki jest cel aktu prawnego, kto jest objęty obowiązkami, co dokładnie należy zrobić, w jakim terminie, jak nowe wymogi mają się do już obowiązujących przepisów oraz jakie są konsekwencje ich niewykonania. Z perspektywy przedsiębiorców jest to kierunek właściwy i od dawna oczekiwany. Uproszczenie nie powinno polegać wyłącznie na naprawianiu nadmiernej złożoności po fakcie, lecz przede wszystkim na zapobieganiu jej powstawaniu.
Komisja zapowiada również dalsze wzmacnianie stosowania zasad better regulation, w tym szersze i bardziej proporcjonalne stosowanie ocen skutków regulacji. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ rosnące obciążenia regulacyjne bardzo często wynikają ze zbyt słabej analizy skutków, niewystarczającego uwzględnienia realiów wdrożeniowych oraz z pozostawiania kluczowych elementów regulacji do późniejszego doprecyzowania w aktach delegowanych, wykonawczych, wytycznych, szablonach lub metodologiach. Dla firm to właśnie te szczegóły często decydują o konieczności dostosowania systemów IT, procesów raportowania, relacji z dostawcami, dokumentacji, produktów lub decyzji inwestycyjnych. Dlatego szczególnie ważne jest, aby nowe przepisy były projektowane z myślą o ich praktycznym wdrożeniu. Ocena skutków regulacji powinna obejmować nie tylko formalne koszty administracyjne, ale również realne zmiany organizacyjne, technologiczne i operacyjne, które przedsiębiorstwa muszą przeprowadzić, aby spełnić nowe wymogi.
Bardzo istotnym elementem komunikatu jest Regulatory Deep Cleaning Action Plan, czyli plan przeglądu istniejącego dorobku prawnego UE. Komisja wskazuje, że stopniowa rozbudowa unijnego prawa była odpowiedzią na nowe wyzwania i pozwoliła realizować ważne cele polityczne. Jednocześnie skala i tempo przyjmowania nowych regulacji zwiększyły potrzebę zapewnienia ich spójności, unikania dublowania obowiązków oraz sprawdzenia, czy przepisy rzeczywiście realizują swoje cele w sposób efektywny.
W ramach tego procesu każdy członek Kolegium Komisarzy ma przeprowadzić kompleksowy przegląd przepisów znajdujących się w jego obszarze odpowiedzialności. Celem jest sprawdzenie, czy obowiązujące regulacje pozostają adekwatne, spójne i możliwe do efektywnego wdrożenia. Priorytetowo w latach 2026–2027 przeanalizowanych zostanie dwanaście obszarów: swobodny przepływ towarów i usług, usługi finansowe i bankowość, cła, podatki, zdrowie i bezpieczeństwo żywności, rolnictwo, transport, energia, klimat, środowisko, cyfryzacja oraz mieszkalnictwo i pozwolenia.
Regulatory deep cleaning może prowadzić do nowych propozycji legislacyjnych lub innych działań regulacyjnych, środków wspierających, uchyleń, wycofania niektórych inicjatyw lub konsolidacji przepisów. Celem jest usunięcie przestarzałych regulacji, niespójności, nakładających się obowiązków i wymogów, które generują niepotrzebne koszty. Z perspektywy biznesu jest to jeden z najważniejszych elementów komunikatu. Firmy nie funkcjonują w pojedynczych aktach prawnych, lecz w całym systemie regulacyjnym. To kumulacja obowiązków, ich niespójność oraz częste zmiany tworzą realne bariery dla inwestycji, innowacji i działalności transgranicznej.
Komisja zapowiada także działania przeciwko gold-platingowi, czyli dodawaniu przez państwa członkowskie wymogów wykraczających poza prawo UE lub tworzeniu nadmiernie skomplikowanych procedur wdrożeniowych. Takie praktyki prowadzą do fragmentacji jednolitego rynku, nierównych warunków konkurencji oraz wyższych kosztów zgodności. Pozytywnie należy ocenić zapowiedź przygotowania narzędzi i dobrych praktyk, które mają pomóc państwom członkowskim identyfikować i ograniczać gold-plating na etapie transpozycji i wdrażania prawa.
Ostatnim ważnym filarem komunikatu jest skuteczniejsze egzekwowanie prawa UE, zwłaszcza zasad jednolitego rynku. Komisja zapowiada szybsze działania w przypadku opóźnień w transpozycji dyrektyw, bardziej konsekwentne prowadzenie postępowań naruszeniowych, lepsze monitorowanie stosowania rozporządzeń oraz wykorzystanie narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji do analizy krajowych środków wdrożeniowych. Dla przedsiębiorstw ma to duże znaczenie, ponieważ nawet dobrze zaprojektowane przepisy nie przynoszą oczekiwanych efektów, jeśli są wdrażane w sposób fragmentaryczny, opóźniony lub niespójny między państwami członkowskimi.
Z perspektywy Konfederacji Lewiatan kierunek przedstawiony przez Komisję należy ocenić pozytywnie. Prostsze, bardziej proporcjonalne i lepiej egzekwowane prawo jest warunkiem silniejszego jednolitego rynku i większej konkurencyjności europejskich firm. Jednocześnie potrzebna jest większa jasność, w jaki sposób zapowiedziane działania będą wdrażane w praktyce. Szczególnie istotne byłoby wyznaczenie wyraźnego celu dotyczącego realnego ograniczenia kosztów ponoszonych przez firmy w związku z przestrzeganiem przepisów. Kluczowe będzie to, czy Komisja przełoży deklaracje na konkretne mechanizmy, które pozwolą na lepsze oceny skutków, realistyczne terminy wdrożenia, bardziej transparentny proces przygotowywania aktów wykonawczych i delegowanych, realne ograniczanie gold-platingu oraz konsekwentny przegląd istniejących regulacji.
Dla przedsiębiorców najważniejsze jest, aby uproszczenie nie było jednorazową korektą, lecz stałą zasadą tworzenia prawa UE. Tylko wtedy możliwe będzie pogodzenie ambitnych celów polityk europejskich z potrzebą inwestycji, innowacji, pewności prawa i sprawnie funkcjonującego jednolitego rynku.
Zachęcam do zapoznania się z komunikatem: Prostszy, jaśniejszy i lepiej egzekwowany zbiór przepisów UE – Komisja Europejska.
Luana Żak, zastępczyni dyrektorki przedstawicielstwa Konfederacji Lewiatan w Brukseli
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – lipiec 2026