BusinessEurope, której członkiem jest Konfederacja Lewiatan, wraz z 15 innymi europejskimi organizacjami biznesowymi skierowało list do europosłów w sprawie pakietu Digital Omnibus. Sygnatariusze proszą o poparcie dziewięciu postulatów, które mają sprawić, że pakiet przyniesie realne korzyści europejskim firmom. Postulaty dotyczą m.in. ochrony tajemnic przedsiębiorstwa i dostępu do danych, trenowania modeli AI oraz jednego punktu zgłaszania incydentów.
Digital Omnibus to projekt Komisji Europejskiej, który ma uprościć unijne przepisy dotyczące danych, ochrony prywatności i cyberbezpieczeństwa. Jest częścią szerszego pakietu cyfrowego, obejmującego również zmiany dotyczące AI. Rada UE przyjęła stanowisko negocjacyjne w sprawie Digital Omnibus 21 października 2026 r., a Parlament Europejski przygotowuje własne. Proponowane zmiany w tej części pakietu nie zostały jeszcze przyjęte. Ich ostateczny kształt będzie przedmiotem negocjacji między Radą a Parlamentem.
Prawdziwe uproszczenie zamiast nowej biurokracji
Według autorów listu Digital Omnibus powinien być czymś więcej niż porządkami administracyjnymi. Widzą w nim szansę na stworzenie właściwych warunków dla badań stosowanych, inwestycji w AI i innowacji opartych na danych w całej Europie oraz na wzmocnienie technologicznego przywództwa. Przede wszystkim jednak pakiet musi przynieść rzeczywiste uproszczenie, a nie zastąpić dzisiejszą złożoność kolejną biurokracją.
Sygnatariusze podzielają cel, który europosłowie wyznaczyli sobie na obecną kadencję: oddać przyszłość Europy w europejskie ręce. Dwa lata po raporcie Draghiego Europa musi pokazać, że przekuwa ten cel w rzeczywistość. Kluczową rolę odgrywa tu sztuczna inteligencja, która powstaje w oparciu odane. Jeśli europejskie przepisy sprawią, że korzystanie z danych będzie dla europejskich firm nieproporcjonalnie trudne, nie będą one w stanie rozwijać i wdrażać swoich modeli i systemów AI. W efekcie europejska AI nie będzie konkurencyjna, a Europa pozostanie zależna od AI tworzonej gdzie indziej.
Według raportu Draghiego z 2024 roku, na który powołują się sygnatariusze, koszty zapewnienia zgodności z RODO mogą sięgać 500 tys. euro w przypadku MŚP i 10 mln euro w przypadku większych organizacji.
Zdaniem sygnatariuszy ochrona praw obywateli i rozwój innowacji nie powinny być traktowane jako przeciwstawne cele. Europejskie firmy chcą rozwijać odpowiedzialną AI, która chroni prywatność, zapewnia cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo użytkowników oraz zdobywa zaufanie konsumentów. Dlatego prawodawcy powinni dopracować przepisy, nie stawiając ochrony obywateli w opozycji do rozwoju przemysłu.
Dziewięć postulatów w czterech obszarach
Dane i know-how
Ochrona tajemnic przedsiębiorstwa i udostępnianie danych możliwe do stosowania w praktyce. Dane stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa albo takie, z których można ją wywieść, powinny zostać wprost wyłączone z obowiązkowego udostępniania danych, zgodnie z dyrektywą w sprawie ochrony tajemnic przedsiębiorstwa. Firmy potrzebują jasnego zabezpieczenia przed transferami, które naraziłyby ich unikalne i wysoce wrażliwe know-how, także gdy odbiorcą byłby konkurent działający w UE.
Zapewnienie producentom dostępu do danych nieosobowych. Ustawowe prawo posiadacza danych do dostępu do nieosobowych danych produktowych, przy zachowaniu zabezpieczeń przewidzianych w Data Act, pozwoliłoby rozwijać przemysłową AI. Pozwoliłoby też utrzymywać, aktualizować i zabezpieczać urządzenia podłączone do sieci bez zbędnego ciężaru niekończących się dwustronnych negocjacji.
RODO i prywatność
Zachęty do stosowania technologii zwiększających ochronę prywatności (PETs). Technologie PETs pozwalają firmom skutecznie chronić dane poprzez ograniczanie lub eliminowanie ryzyka identyfikacji osób. Obowiązki z RODO powinny być proporcjonalne do tego niższego ryzyka, tak by firmy miały wyraźny powód, by inwestować w PETs i je rozwijać. Aby zapobiec privacy-washingowi i zapewnić uczciwą konkurencję, otwarte standardy PETs powinny powstawać z udziałem wielu interesariuszy. Takie standardy zapobiegają tworzeniu zamkniętych, zastrzeżonych ekosystemów. Sprawiają też, że PETs są przystępne cenowo dla wszystkich firm, a prywatność staje się podstawą, a nie funkcją premium.
Scentralizowana zgoda nie rozwiąże problemu zmęczenia zgodami. Zgoda powinna zachować znaczenie, bez trywializowania wyboru użytkownika. Oddanie europejskiej architektury zgód w ręce kilku dostawców zerwałoby bezpośrednią relację europejskich firm z użytkownikami. Dostosowanie przepisów o urządzeniach końcowych do RODO pozwoliłoby firmom korzystać z pełnego katalogu jego podstaw prawnych. Zgodę można by wtedy zarezerwować dla funkcji , na których użytkownikom zależy, na przykład reklamy personalizowanej na różnych stronach internetowych i udostępniania danych podmiotom trzecim. Bezpieczeństwo, zapobieganie oszustwom i pomiar odbiorców nie powinny opierać się na zgodzie.
Względne podejście do danych osobowych zapisane w RODO. Przepisy o ochronie danych powinny odzwierciedlać rzeczywiste ryzyko, a nie przypadki teoretyczne. Zdaniem sygnatariuszy Komisja słusznie proponuje wpisanie do RODO orzecznictwa Trybunału, potwierdzającego, że dane nie mają charakteru danych osobowych w odniesieniu do przedsiębiorstwa, które nie ma realnej możliwości ponownej identyfikacji osoby, której te dane dotyczą. Dałoby to europejskim firmom natychmiastową jasność prawną i pewność, że krajowe organy i sądy będą stosować ten test jednolicie, przy zachowaniu silnych zabezpieczeń dla osób fizycznych.
AI i badania
Potwierdzenie prawnie uzasadnionego interesu jako podstawy trenowania AI. Konkurencyjna europejska AI potrzebuje przewidywalnych zasad trenowania modeli, ewaluacji i korygowania stronniczości. Prawnie uzasadniony interes, wraz z testem równowagi i zabezpieczeniami z RODO, w tym PETs, chroni obywateli i daje europejskim firmom uczciwą szansę na konkurowanie na rynku. Firmy muszą też móc się na nim opierać przy zapobieganiu oszustwom i wzmacnianiu bezpieczeństwa.
Wsparcie europejskich badań. Badania stosowane w sektorze prywatnym i publicznym powinny móc opierać się na prawnie uzasadnionym interesie tam, gdzie jest to właściwe. Bez badań nie ma innowacji, a bez innowacji nie ma konkurencyjności technologicznej.
Nadzór człowieka proporcjonalny do ryzyka. Nadzór człowieka nad zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji powinien koncentrować się na decyzjach, przy których liczą się bezpieczeństwo, etyka i krytyczna ocena, a nie na każdym rutynowym, zautomatyzowanym zadaniu o niskim ryzyku. Nowe bariery proceduralne dla badań stosowanych i prac rozwojowych zahamowałyby obiecujące projekty. Faworyzowałyby też tych, których stać na koszty zapewnieniazgodności z przepisami, zamiast europejskich MŚP.
Zgłaszanie incydentów
Jednolite i bezpieczne zasady zgłaszania incydentów. Właściwym podejściem jest jeden punkt zgłaszania naruszeń i incydentów, z ujednoliconymi procedurami, terminami, definicjami, progami i wzorami w przepisach o cyberbezpieczeństwie i danych. Taki punkt musi być odporny na cyberataki i chronić zgłaszane informacje.
Uproszczenie musi być realne
Jednolity rynek nie powinien oznaczać 177 organów egzekwujących przepisy, z których każdy interpretuje te same zasady inaczej. Według sygnatariuszy dobrze przygotowany Digital Omnibus pobudzi innowacje oparte na danych i AI w całej Europie oraz obniży koszty zapewniania zgodności z przepisami, przy zachowaniu silnej ochrony prywatności.
Autorzy listu przywołują dane OECD: w 2023 roku zapewnianie zgodności z regulacjami odpowiadało za 3,9 proc. zatrudnienia w UE. To ponad dwa razy więcej niż udział personelu badawczo-rozwojowego, który wynosił 1,7 proc.
Prostsze przepisy i silna ochrona powinny się wzajemnie wzmacniać, tak aby Europa stała się miejscem, w którym firmy decydują się zostać, skalować działalność i rozwijać talenty. Sygnatariusze deklarują gotowość do rozmowy z europosłami i ich zespołami w najbliższym możliwym terminie.