System rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) dla tekstyliów powinien być narzędziem transformacji rynku, a nie źródłem fiskalnych wpływów. Ma on stymulować lepsze projektowanie produktów, wspierać ponowne użycie, finansować infrastrukturę zbiórki i sortowania oraz w przejrzysty sposób przenosić koszty z gmin na producentów – uważa Konfederacja Lewiatan.
Lewiatan przedstawił stanowisko w związku z rozpoczęciem przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska wstępnych prac legislacyjnych nad ROP dla tekstyliów, w ramach transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE.
Model ROP nie może być narzędziem fiskalnym
Kluczowy przekaz jest jednoznaczny: ROP nie może być traktowany jako narzędzie fiskalne, lecz jako mechanizm realnej transformacji branży. Powinien działać zgodnie z hierarchią odpadów, czyli przede wszystkim ograniczać powstawanie problemu u źródła – na etapie projektowania produktu – premiując długowieczność produktów, a nie tylko finansować zagospodarowanie odpadów.
Dlatego system powinien funkcjonować na kilku podstawowych zasadach:
- mechanizm ROP musi opierać się o realne zaangażowanie przedsiębiorców i istnienie wielu organizacji ROP,
- opłaty na rzecz ROP muszą mieć charakter inwestycyjny i być transparentnie reinwestowana w infrastrukturę zbiórki, sortowania, ponownego użycia i recyklingu,
- ekomodulacja powinna realnie premiować produkty trwałe, naprawialne i nadające się do recyklingu,
- konieczne jest wprowadzenie mierzalnych celów dla ponownego użycia.
System ROP powinien wspierać branżę tekstylną
– Branża tekstylna już dziś mierzy się z rosnącym udziałem produktów niskiej jakości oraz niedoinwestowaną infrastrukturą. W takich warunkach źle zaprojektowany system ROP będzie wyłącznie generował dodatkowe obciążenia, bez realnego wsparcia rozwoju infrastruktury. Dodatkowo konieczne jest dostrzeżenie w systemie wszystkich etapów cyklu życia, by ten nie “optymalizował się” wyłącznie” pod recykling i wspierał ponowne użycie, które przynosi większe efekty środowiskowe – mówi Piotr Mazurek, ekspert Konfederacji Lewiatan.
Lewiatan opowiada się za modelem konkurencyjnym, w którym kilka organizacji odpowiedzialności producentów działa równolegle, przy silnym nadzorze państwa. Takie podejście – w przeciwieństwie do modeli scentralizowanych – sprzyja efektywności kosztowej, innowacjom i ogranicza ryzyko monopolizacji rynku.
Skuteczny ROP dla tekstyliów to nie koszt
Jednocześnie kluczowe jest, aby środki z ROP trafiały do realnych operacji – zbiórki, transportu, sortowania i przygotowania do ponownego użycia. System powinien także wykorzystywać istniejące kanały zbiórki, w tym podmioty gospodarki społecznej oraz być możliwie prosty i zharmonizowany na poziomie UE, m.in. poprzez oparcie zakresu na kodach CN.
– Skuteczny ROP dla tekstyliów to nie koszt, tylko inwestycja w transformację branży, rozwój innowacji, większą niezależność surowcową i niższe koszty w długim okresie – dodaje Piotr Mazurek.
Konfederacja Lewiatan deklaruje gotowość do dalszej współpracy z administracją i aktywnego udziału w pracach legislacyjnych. Postuluje również powołanie stałej grupy roboczej przy Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Bez wiedzy i doświadczenia rynku nie da się stworzyć systemu, który będzie działał w praktyce.
Konfederacja Lewiatan