„Niepewność nas nie opuści i musimy się do niej przyzwyczaić” – tymi słowami Henryka Bochniarz, prezydentka założycielka Konfederacji Lewiatan, podsumowała ostatnią edycję Europejskiego Forum Nowych Idei. Umiejętność działania w warunkach permanentnej niepewności staje się kluczową kompetencją zarówno dla instytucji europejskich, jak i przedsiębiorstw.
Wydarzenie, które odbyło się 15–17 października w Sopocie, zgromadziło ponad 2000 uczestników wokół fundamentalnego pytania o przyszłość Europy. Z kluczowych debat wyłania się obraz kontynentu poszukującego równowagi między konkurencyjnością gospodarczą a bezpieczeństwem w epoce, którą premier Donald Tusk określił mianem przedwojennej.
Raport Draghiego i wyzwania konkurencyjności
Były szef EBC Mario Draghi oszacował potrzeby inwestycyjne UE na 800 mld euro rocznie, ostrzegając przed powolną agonią europejskiej gospodarki. Dane przedstawione podczas forum ilustrują skalę problemu: w ostatnich pięciu latach UE wprowadziła 13 tysięcy aktów prawnych, podczas gdy USA jedynie 3 tysiące.
Panel o mądrej deregulacji, z udziałem ministra Macieja Berka oraz prezesów największych polskich firm, koncentrował się na praktycznych aspektach reform. Rafał Brzoska z InPost wskazywał na konieczność szybkiego wdrożenia pakietów Omnibus, podczas gdy Marek Górski, prezydent Konfederacji Lewiatan, podkreślał potrzebę włączenia biznesu w proces legislacyjny od samego początku.
Dyskusja „Konkurencyjność Europy w duchu raportu Draghiego” przyniosła konkretne rekomendacje. Stefano Mallia z EKES stwierdził, że nie jest tajemnicą, dlaczego inwestycje wypływają z UE do USA. Janusz Lewandowski wskazywał na nadmierną aktywność legislacyjną Unii, mimo wszystko zaznaczając przy tym polityczne uzasadnienie wielu przepisów społecznych i ekologicznych.
Panel „Przyszłość Unii Europejskiej”, moderowany przez prof. Danutę Hübner, ujawnił rosnące egoizmy narodowe państw członkowskich. Maciej Witucki, przewodniczący Rady Głównej Konfederacji Lewiatan, podkreślał, że bez pogłębienia integracji Unia ryzykuje marginalizacją w globalnej konkurencji gospodarczej.
Zielony Ład – między ambicjami a konkurencyjnością
Dyskusja „Europejski dylemat: jak ratować klimat i nie stracić gospodarki?” wydobyła kluczowe napięcie współczesnej polityki UE. Ministra klimatu Paulina Hennig-Kloska argumentowała, że dekarbonizacja stanowi szansę na kolejny skok cywilizacyjny Polski. Europoseł Dariusz Joński, postulował za to czasowe złagodzenie celów klimatycznych w obliczu konkurencji z Chin i Indii. Głos w dyskusji zabrały też Sandra Parthie z Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Marina Dubakina z IKEA.
Panel „Przyszłość Zielonego Ładu” pokazał, że zakaz sprzedaży aut spalinowych od 2035 roku stanowi wyzwanie dla wielu sektorów, szczególnie w kontekście chińskiej dominacji w sektorze pojazdów elektrycznych wspieranej ogromnymi subsydiami państwowymi. Przedsiębiorcy zwrócili również uwagę na koszty transformacji energetycznej obciążające europejski przemysł, ryzyko utraty konkurencyjności wobec gospodarek nieobciążonych porównywalnymi regulacjami klimatycznymi oraz wyzwania związane z zabezpieczeniem dostaw surowców krytycznych, niezbędnych do zielonej transformacji.
Bezpieczeństwo jako priorytet gospodarczy
Po raz pierwszy w historii EFNI wprowadzono dedykowaną ścieżkę „Bezpieczna Europa.” Forum zakończyło się przyjęciem Deklaracji Sopockiej, która określa Europę jako kontynent w czasach „wielu równoległych kryzysów i hybrydowej wojny.”
Panel „Wojenna odporność Ukrainy” stał się studium przypadku dla europejskich systemów obronnych. Cyfryzacja usług publicznych w warunkach wojny pokazała znaczenie technologicznej odporności. Dyskusja „Wzmacnianie odporności krajów Flanki Północno-Wschodniej” przedstawiła doświadczenia tego regionu jako inspirację dla innych państw członkowskich. W trakcie panelu „Wyzwania obrony ludności cywilnej” podkreślono niedostateczne przygotowanie europejskiej infrastruktury krytycznej na zagrożenia hybrydowe. Spotkanie „Wojna obok nas” z projekcją filmu dokumentalnego „Skąd Dokąd” przypomniało o ludzkiej stronie konfliktu, prezentując historie odwagi i solidarności w obliczu rosyjskiej agresji. Z kolei panel „Wspólnota transatlantycka”, z udziałem chargé d’affaires Stephanie Holmes z Ambasady USA, dotyczył testu spójności, przed którym stoi obecnie NATO.
Handel międzynarodowy i relacje z Chinami
Panel „UE jako gracz w handlu światowym” z udziałem Joanny Szychowskiej z DG Trade, koncentrował się na erozji systemu multilateralnego. Prof. Dariusz Rosati przestrzegał przed konsekwencjami deglobalizacji dla eksportowo zorientowanej gospodarki europejskiej.
Dyskusja „Chiński gambit”, moderowana przez Hannę Cichy z Polityki Insight, obnażyła brak spójnej strategii UE wobec Pekinu. Prof. Bogdan Góralczyk przypomniał, że dokument z 2019 roku określający Chiny jako partnera, konkurenta i rywala systemowego pozostaje nierozwiązaną sprzecznością.
Cyfrowa suwerenność
W trakcie panelu „Cyfrowa suwerenność Europy”, z udziałem sekretarza stanu Michała Gramatyki z Ministerstwa Cyfryzacji, podkreślono, że budowa europejskiej niezależności technologicznej musi łączyć trzy składniki: bezpieczeństwo, konkurencyjność oraz spójność regulacyjną wewnątrz Unii. Sławomir Wasielewski z ZUS akcentował kluczową rolę lokalnych centrów danych administracji publicznej dla bezpieczeństwa informacyjnego i ciągłości usług państwa. W dyskusji – obok przedstawicieli biznesu i administracji – pojawiały się wątki polityki przemysłowej i łańcuchów dostaw. Posłowie do Parlamentu Europejskiego Kamila Gasiuk‑Pihowicz i Michał Kobosko wskazali na potrzebę lepszej koordynacji stanowisk na poziomie unijnym. Z kolei Jurand Drop z Ministerstwa Finansów zwrócił uwagę na rolę finansów publicznych i regulacji podatkowych – w tym impulsów do lokowania krytycznej infrastruktury w UE – w cyfryzacji gospodarki.
W wątku sztucznej inteligencji rozmowa przesuwała akcent z „kontroli ryzyka” na „możliwość wdrażania i skalowania” – tak, aby Europa nie stała się wyłącznie importerem technologii. Mikołaj Dowgielewicz z EBI argumentował za tworzeniem rozwiązań typu regulatory sandbox, które mogłyby pozwolić testować i walidować nowe usługi.
Perspektywy nowego budżetu UE
Nowe Wieloletnie Ramy Finansowe (WRF) były kolejnym z tematów debaty na EFNI. Zgodnie z projektami Komisji Europejskiej, projekt budżetowy na kolejny okres przekracza 2 bln euro i przewiduje przekształcenie architektury wydatków. Zakłada on odejście od sztywnego podziału na Wspólną Politykę Rolną i politykę spójności na rzecz bardziej elastycznych strumieni finansowania ukierunkowanych celami strategicznymi i inwestycyjnymi UE. Silniej akcentowane mają być kamienie milowe oraz warunkowość związaną z praworządnością, a w finansowaniu większą rolę mają odgrywać zasoby własne (m.in. związane z ETS oraz daninami od sektora korporacyjnego). Dla Polski kluczowe pytania dotyczą konstrukcji nowych mechanizmów podziału środków, poziomu współfinansowania oraz bilansu między inwestycjami w transformację energetyczną, obronność i przygotowania do rozszerzenia UE.
W dyskusji głosy zabierali między innymi poseł do Parlamentu Europejskiego Janusz Lewandowski, prof. Przemysław Litwiniuk z Rady Polityki Pieniężnej, prezydentka Sopotu Magdalena Czarzyńska‑Jachim i Marek Tatała z Fundacji Wolności Gospodarczej). Poruszano między innymi kwestie dotyczące nowych zasobów własnych oraz konsekwencje elastyczniejszej alokacji środków dla regionów i samorządów.
Podsumowanie
Dyskusje w trakcie EFNI nakreśliły obraz Europy w punkcie zwrotnym. Dominująca narracja o bezpieczeństwie – od militarnego po ekonomiczne – pokazuje fundamentalną zmianę priorytetów kontynentu.
Kluczowe przesłanie, wynikające z dyskusji mogłoby brzmieć: Europa musi jednocześnie deregulować i chronić, transformować i konkurować, integrować się i respektować różnorodność.
Więcej informacji o ostatniej edycji Europejskiego Forum Nowych Idei można znaleźć na stronie internetowej: efni.pl
Michał Chojnacki, młodszy specjalista, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – listopad 2025