Wraz z publikacją programu prac na 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła sprawozdanie z działań na rzecz upraszczania, wdrażania i egzekwowania unijnych przepisów. Pojawia się jednak pytanie, na ile te deklaracje już dziś przekładają się na realne odciążenie dla przedsiębiorstw, a na ile wciąż pozostają przede wszystkim na poziomie politycznych zapowiedzi.
Opublikowany przez Komisję Annual Overview Report on Simplification, Implementation and Enforcement obejmuje pierwsze sześć miesięcy 2025 r. i po raz pierwszy w jednym dokumencie systemowo podsumowuje działania w zakresie upraszczania, wdrażania i egzekwowania prawa UE.
1. Upraszczanie: sześć omnibusów i miliardy deklarowanych oszczędności
Pierwszym filarem nowej agendy Komisji pozostaje upraszczanie przepisów oraz redukcja obciążeń administracyjnych. W pierwszej połowie 2025 r. Komisja przedstawiła sześć pakietów omnibusowych, obejmujących m.in. sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju, należytą staranność, rolnictwo, chemikalia, inwestycje, sektor obronny oraz regulacje dla małych spółek o średniej kapitalizacji. Łączna wartość deklarowanych oszczędności ma przekraczać 8,6 mld euro rocznie, co odpowiada ponad jednej piątej celu redukcji obciążeń o 25% (35% dla MŚP).
Komisja podkreśla, że uproszczenia mają charakter przekrojowy i mają nie tylko ograniczać formalności, ale także usuwać bariery inwestycyjne oraz poprawiać warunki prowadzenia działalności na jednolitym rynku. Jednocześnie zapowiedziano kolejne pakiety uproszczeń jeszcze przed końcem 2025 r., m.in. w obszarach środowiska, motoryzacji, bezpieczeństwa żywności, wyrobów medycznych, badań klinicznych, cyfryzacji, energii i podatków.
2. Wdrażanie: więcej dialogu z rynkiem
Drugim filarem nowej strategii ma być zmiana podejścia do wdrażania prawa UE, oparta na dialogu z rynkiem i ograniczaniu rozbieżności między państwami członkowskimi. W tym celu Komisja przeprowadziła 28 dialogów wdrożeniowych z udziałem administracji, przedsiębiorców, partnerów społecznych i organizacji branżowych.
Najczęściej zgłaszane problemy to rozbieżne interpretacje przepisów, gold-plating oraz bariery w działalności transgranicznej. Komisja zapowiada więc intensyfikację wsparcia dla administracji krajowych. Celem jest to, by prawo było nie tylko prostsze na papierze, ale także spójnie stosowane w praktyce.
Do końca 2025 r. planowana jest druga runda dialogów wdrożeniowych, obejmująca m.in. dostępne cenowo mieszkalnictwo, budownictwo, konkurencyjność regionalną, handel i bezpieczeństwo gospodarcze, produkty energetyczne, architekturę antyfraudową oraz integrację sektora bankowego.
3. Egzekwowanie prawa UE
Trzecim filarem pozostaje egzekwowanie prawa UE, traktowane jako warunek dla wiarygodności całej agendy uproszczeń. W analizowanym okresie wszczęto 373 nowe postępowania naruszeniowe, a równolegle prowadzono ponad 1500 otwartych spraw. Priorytetowo traktowane są naruszenia dotyczące swobód rynku wewnętrznego, ochrony środowiska oraz regulacji cyfrowych.
Komisja deklaruje, że uproszczenia nie mogą podważać skuteczności egzekwowania prawa, a oba procesy muszą się wzajemnie uzupełniać, zapewniając firmom większą pewność regulacyjną.
Głos biznesu: za wcześnie na ocenę sukcesu
Z perspektywy BusinessEurope kierunek obrany przez Komisję jest właściwy, ale na ocenę realnych efektów dla firm jest wciąż zdecydowanie za wcześnie. Organizacja podkreśla, że jedyną skuteczną odpowiedzią na rosnące wśród przedsiębiorców przekonanie o nadmiernym obciążeniu regulacyjnym będą konkretne, odczuwalne na co dzień zmiany, a nie kolejne deklaracje.
BusinessEurope zwraca też uwagę, że osiągnięcie celów redukcji obciążeń o 25%/35% będzie wymagało utrzymania wysokiego poziomu ambicji przez kilka kolejnych lat, a nie jednorazowego politycznego impulsu.
Jedna z obaw biznesu: tempo kontra jakość legislacji
Wśród obaw zgłaszanych przez biznes pojawia się też kwestia równowagi między tempem a jakością procesu legislacyjnego. Przedsiębiorcy podkreślają, że szybkie dostarczanie uproszczeń jest potrzebne i oczekiwane, jednak nie może ono odbywać się kosztem przejrzystości i jakości prawa. Krytyczna ocena europejskiego ombudsmana dotycząca sposobu przygotowania pilnych wniosków legislacyjnych, w tym Omnibusa I, zwróciła uwagę na niewystarczające uzasadnienie trybu pilnego oraz odstępstwa od zasad „Better Regulation”, m.in. w postaci skrajnie skróconych konsultacji.
Dla przedsiębiorców jest to ważny sygnał, że presja na tempo musi iść w parze z dbałością o jakość i przewidywalność prawa, które pozostają jednym z podstawowych warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Z tej perspektywy kluczowe jest także realne włączanie biznesu w proces legislacyjny, zwłaszcza na wczesnych etapach prac.
Czy kolejne obowiązki nie osłabią efektów działań uproszczeniowych?
Szczególnie mocne ostrzeżenie ze strony biznesu dotyczy ryzyka neutralizacji efektów uproszczeń przez równoległe dokładanie nowych obowiązków. BusinessEurope wskazuje tu m.in. na kontrowersje wokół e-deklaracji dla pracowników delegowanych czy możliwe zaostrzenie kryteriów w planowanej rewizji zamówień publicznych.
Zdaniem przedsiębiorców Europa potrzebuje dziś trwałej kultury „simplification by design”, a także większej powściągliwości w tworzeniu nowych regulacji, o której mówili również przywódcy państw UE przed październikowym szczytem Rady Europejskiej.
Organizacja popiera również inicjatywę Komisji dotyczącą oceny skutków istotnych poprawek wnoszonych przez współprawodawców, wzywając zwłaszcza Radę do poważniejszego traktowania wpływu takich zmian na gospodarkę.
Ambicja kontra rzeczywistość
Raport Komisji pokazuje rosnącą wagę, jaką Bruksela przywiązuje do upraszczania regulacji i poprawy ich wdrażania. Jednocześnie potwierdza jednak, że większość narzędzi uproszczeniowych dopiero wchodzi w fazę praktycznej realizacji, a realna odczuwalność zmian dla firm pozostaje na razie ograniczona.
Ostateczny test nowej agendy nie będzie więc polegał na liczbie przyjętych pakietów omnibusowych, lecz na tym, czy europejscy przedsiębiorcy rzeczywiście odczują trwałe zmniejszenie biurokracji w codziennym prowadzeniu działalności.
Luana Żak, zastępczyni dyrektorki przedstawicielstwa Konfederacji Lewiatan w Brukseli
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – grudzień 2025