W 2023 r. Komisja Europejska wprowadziła obowiązkowe sprawdziany konkurencyjności (tzw. competitiveness checks) w ocenach skutków towarzyszących wszystkim swoim propozycjom legislacyjnym. Niestety ich jakość nie jest najlepiej oceniana przez BusinessEurope. Dlaczego?
Sprawdziany konkurencyjności mają na celu zapewnienie, że nowe regulacje i przepisy w Unii Europejskiej nie będą niepotrzebnie utrudniały konkurencji ani wprowadzały dodatkowych barier dla przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich. Im lepiej przygotowana analiza, tym lepsza ocena czy nowa legislacja nie wprowadza rozwiązań, które mogłyby zaburzyć równowagę na rynku wewnętrznym UE. Przeprowadzanie sprawdzianów pozwala także na bardziej świadome tworzenie polityk, które minimalizują ryzyko negatywnego wpływu na konkurencyjność.
BusinessEurope w najnowszym opracowaniu pt. Benchmarking competitiveness checks used in selected EU impact assessments 2023-2024 oceniło zastosowanie kontroli konkurencyjności na podstawie 4 wybranych przykładów, a wyniki analizy porównawczej pozwoliły na następującą ocenę:
- Dyrektywa o europejskich radach zakładowych: słaba kontrola konkurencyjności (niewystarczająca ocena wpływu na zdolność do innowacji i konkurencyjność międzynarodową, zadeklarowany brak wpływu);
- Rozporządzenie o europejskiej bazie talentów: dobra jakość ogólna;
- Dyrektywa o opóźnieniach w płatnościach: średnia jakość (niewystarczająca ocena wpływu na konkurencyjność kosztową i cenową oraz na konkurencyjność międzynarodową);
- Dyrektywa o transporcie kombinowanym: średnia jakość (niewystarczająca ocena wpływu na konkurencyjność międzynarodową, zadeklarowany brak wpływu).
Główne zastrzeżenia BusinessEurope
- Niska jakość zastosowania kryteriów oceny – chociaż Komisja używa czterech kluczowych kryteriów oceny konkurencyjności (koszty i ceny, zdolność do innowacji, konkurencyjność międzynarodowa oraz konkurencyjność MŚP), ich stosowanie jest często powierzchowne i nie uwzględnia pełnego kontekstu regulacji.
- Niedostateczna analiza wpływu na innowacyjność i konkurencyjność międzynarodową – w wielu przypadkach sprawdziany nie dostarczają wystarczających informacji na temat wpływu proponowanych regulacji na te aspekty.
- Niewystarczające uwzględnienie specyfiki małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) – analizy często nie są dostosowane do specyficznych potrzeb i wyzwań, przed którymi stoją MŚP, co może prowadzić do ich marginalizacji w procesie legislacyjnym.
W kontekście tych zastrzeżeń, BusinessEurope apeluje o bardziej szczegółowe, spójne i kompleksowe podejście do ocen konkurencyjności, które uwzględniałoby pełny wpływ regulacji na gospodarki państw członkowskich, z naciskiem na innowacyjność, konkurencyjność międzynarodową oraz specyfikę MŚP. Zwraca także uwagę na potrzebę poprawy współpracy między dyrekcjami generalnymi Komisji, ponieważ brakuje spójności i koordynacji. Identyfikuje także konieczność większego zaangażowania interesariuszy w celu ułatwienia zbierania danych, szczególnie przy stosowaniu bardziej wymagających kryteriów.
Co może zrobić biznes?
Przedsiębiorcy mogą bardziej aktywnie włączyć się w proces zbierania danych, m.in. poprzez zwiększenie udziału w konsultacjach publicznych, dostarczanie Komisji szczegółowych danych branżowych, analiz rynkowych oraz prognoz dotyczących skutków nowych przepisów, a także uczestniczyć w spotkaniach, w których można wymieniać się najlepszymi praktykami w zakresie wpływu regulacji na konkurencyjność. Wspólna praca nad zwiększeniem transparentności, dokładności danych i uwzględnieniem różnorodnych perspektyw z pewnością przyczyni się do tworzenia bardziej efektywnych i sprawiedliwych regulacji w UE.
Benchmarking competitiveness checks used in selected EU impact assessments 2023-2024 (plik PDF)
Ewelina Augustyniak, ekspertka ds. UE, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – kwiecień 2025