BusinessEurope podkreśla, że głównym celem kolejnych Wieloletnich Ram Finansowych powinno być przywrócenie konkurencyjności europejskiej gospodarki, dlatego apeluje do przywódców UE o strategiczny i elastyczny budżet.
Wieloletnie Ramy Finansowe (WRF), czyli budżet UE, określają maksymalne poziomy wydatków – tzw. „pułapy” – na okres siedmiu lat. Po raz pierwszy przyjęto je w 1988 roku jako „długoterminową perspektywę finansową”, a na mocy Traktatu z Lizbony z 2009 roku zmieniono nazwę na obecnie obowiązującą. Każdorazowo Komisja Europejska przedstawia propozycję WRF, która następnie wymaga jednogłośnej decyzji Rady Europejskiej oraz zatwierdzenia przez Parlament Europejski. Siódme WRF, które rozpoczną się w 2028 roku, odegrają istotną rolę w kształtowaniu zwiększonej odporności i konkurencyjności UE.
Budżet UE posiada potencjał, by skutecznie wzmocnić konkurencyjność UE, równocześnie wspierając cele społeczne, środowiskowe i spójnościowe. Jednak realizacja tych zamierzeń wymaga dokładnego określenia priorytetów strategicznych. Z uwagi na ograniczone środki, konieczne są jasne decyzje, które poprzez dobór właściwych rozwiązań zmaksymalizują efektywność dostępnych funduszy w różnych programach, mechanizmach wsparcia oraz strukturze finansowania. Nowe ramy muszą uwzględniać najważniejsze potrzeby europejskich przedsiębiorstw i stworzyć warunki do odbudowy konkurencyjności gospodarczej Unii.
W opinii BusinessEurope sztywność obecnych WRF, z ich z góry ustalonymi alokacjami, utrudnia szybką reakcję na nowe możliwości lub nieprzewidziane kryzysy – co udowodniła konieczność wprowadzenia specjalnych rozwiązań, takich jak NextGenerationEU. Dlatego aby sprostać wszystkim wyzwaniom, nie należy sięgać po dodatkowe obciążenia podatkowe dla firm. Biorąc pod uwagę, że średni poziom opodatkowania w UE jest już wyższy niż u globalnych konkurentów, kolejne podwyżki mogłyby osłabić aktywność gospodarczą, zahamować wydajność i innowacyjność, a w efekcie przynieść niższe wpływy podatkowe z powodu mniejszej aktywności przedsiębiorców. Zamiast tego, z uwagi na ograniczenia budżetu publicznego, UE powinna zwiększyć udział sektora prywatnego. Dostęp do funduszy unijnych powinien być uproszczony, a inwestycje prywatne powinny mieć pierwszeństwo przed wydatkami publicznymi.
Kluczowe postulaty BusinessEurope
1. Odbudowa konkurencyjności UE
- Przedłużenie InvestEU lub zastąpienie go np. przez Fundusz Konkurencyjności, który wesprze strategiczne sektory i nowe technologie.
- Wzmocnienie inwestycji prywatnych jako głównego mechanizmu wzrostu.
2. Brak nowych podatków dla przedsiębiorstw
- Przeciwdziałanie podwyżkom podatków, w tym opodatkowaniu zysków firm.
- Oparcie finansowania budżetu na dotychczasowych źródłach (cła, VAT, składki krajowe).
3. Zwiększenie elastyczności budżetu
- Możliwość szybkiego reagowania na kryzysy i nowe priorytety (np. obrona, migracja, Ukraina).
- Przeglądy śródokresowe i fundusze rezerwowe na nieprzewidziane potrzeby.
4. Usprawnienie procesu oceny wydatków
- Wprowadzenie systematycznej ewaluacji skuteczności i wartości dodanej programów.
- Redukcja nakładających się instrumentów i poprawa przejrzystości.
5. Wzmocnienie finansowania promocyjnego
- Lepsza koordynacja między bankami promocyjnymi, w tym EBI oraz działania na rzecz zamknięcia luk inwestycyjnych, np. w sektorze obronnym i technologiach strategicznych.
- Większa skłonność do podejmowania ryzyka w innowacyjnych projektach.
- Ułatwienia proceduralne i cyfryzacja wniosków.
6. Modernizacja Polityki Spójności
- Zmniejszenie biurokracji i uproszczenie zasad.
- Większe zaangażowanie sektora prywatnego i regionalnego.
- Skierowanie funduszy na projekty o najwyższej jakości i potencjale wzrostowym.
7. Priorytety sektorowe
- Badania i Innowacje (R&I): zwiększenie budżetu i uproszczenie dostępu dla firm.
- Obrona i przestrzeń kosmiczna: wsparcie dla europejskiej bazy przemysłowej, zapewnienie odpowiedniego finansowania dla Europejskiego Funduszu Obronnego czy Europejskiego Programu Inwestycji Obronnych, uznanie technologii kosmicznych za strategiczne dla konkurencyjności UE.
- Energia i klimat: inwestycje obniżające ceny energii, rozwój infrastruktury i technologii czystych.
- Transport: modernizacja i integracja infrastruktury (TEN-T, koleje dużych prędkości).
- Transformacja cyfrowa: uproszczenie regulacji, inwestycje w infrastrukturę cyfrową i cyberbezpieczeństwo.
- Surowce krytyczne (CRMA): wsparcie wydobycia, recyklingu i substytucji.
- Mikroelektronika: zredukowanie zależności od dostawców zewnętrznych.
- Biotechnologia i opieka zdrowotna: wsparcie konkurencyjności sektora, zarówno publicznych, jak i prywatnych dostawców opieki zdrowotnej.
8. Usprawnienie zarządzania IPCEI
- Ustalenie wspólnych priorytetów strategicznych i standardowej formuły współfinansowania.
- Uproszenie struktury IPCEI, skrócenie czasu oceny do 4 miesięcy i zwiększenie dostępu dla MŚP.
9. Fundusze zewnętrzne i Global Gateway
- Lepsza koordynacja instrumentów zewnętrznych i wsparcia inwestycji prywatnych w krajach partnerskich.
- Ułatwiony dostęp do projektów dla firm europejskich.
10. Rozszerzenie UE
- Wsparcie dla rozszerzenia UE przy zachowaniu spójności i integralności rynku wewnętrznego.
- Uwzględnienie przyszłych kosztów dla budżetu.
Jak podkreśla BusinessEurope, nowe WRF będą kluczowym narzędziem dla przyszłości UE, a potrzeby i obawy europejskich przedsiębiorstw muszą być w nich odzwierciedlone. Trzeba będzie dokonać wyborów co do programów, sposobów wsparcia, ogólnej wielkości WRF i sposobu finansowania. Kompromisy i reorientacja są nieuniknione, ponieważ nie wszystko może być priorytetem. Jednak pośród kluczowych założeń powinny pozostać poprawa klimatu inwestycyjnego i zmniejszenie obciążeń regulacyjnych dla europejskiego sektora prywatnego.
Stanowisko BusinessEurope w j. angielskim dostępne jest poniżej:
Squaring the (budgetary) circle – Proposals on the 7th MFF (2028-2034)
Ewelina Augustyniak, ekspertka ds. UE, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – maj 2025