W niektórych państwach Unii Europejskiej wprowadza się przepisy zobowiązujące przedsiębiorców (obywateli) do podjęcia mediacji na etapie przedprocesowym. Ma to przyspieszyć postępowania sądowe poprzez szybsze godzenie spraw, co w konsekwencji może przełożyć się na odzyskiwanie przez firmy płynności finansowej.
Takie przepisy uchwalił ostatnio parlament hiszpański pod nazwą Ustawa 1/2025. Obowiązek mediacji przedprocesowej wejdzie w życie w Hiszpanii od 3 kwietnia 2025 roku. Taka procedura ma służyć przede wszystkim odciążeniu wymiaru sprawiedliwości. Ma dotyczyć spraw:
- cywilnych,
- handlowych,
- w stosunkach transgranicznych.
Ustawodawca wprowadza te przepisy, wyrażając przekonanie, że ułatwią utrzymanie dobrych relacji biznesowych pomiędzy podmiotami, a także zminimalizują stres związany z koniecznością uczestnictwa w sprawie sądowej przez trybunałem.
Ustawa 1/2025 przewiduje obowiązkową mediację w większości spraw cywilnych i handlowych, z wyjątkiem:
- spraw dotyczących praw niezbywalnych, takich jak zdolność prawna osób czy opieka nad małoletnimi;
- sytuacji wymagających pilnej interwencji sądowej.
W innych sprawach, strona składająca pozew musi przedstawić dowód podjęcia próby mediacji. Brak takiego dowodu może skutkować odrzuceniem pozwu.
Stosowanie mediacji jest istotne z punktu widzenia edukacji prawników oraz stron w obszarze polubownego rozwiązywania sporów. Obowiązek podjęcia próby mediacji przed złożeniem sprawy w sądzie nie oznacza zobowiązania stron do zawarcia ugody. W każdym momencie osoby, które reprezentują firmy bądź występują w swojej indywidualnej sprawie mogą odstąpić od rozmów ugodowych.
W Hiszpanii uważa się, że wprowadzenie tych przepisów zmieni także charakter pracy samego pełnomocnika, ponieważ ustawowy obowiązek mediacji przedprocesowej będzie wymagać innych kompetencji niż stosowanych zwykle w procesie. Mowa tutaj m.in. o kompetencjach facylitatora, który potrafi namówić wszystkie osoby uczestniczące w sporze do mediacji.
Niektóre komentarze do Ustawy 1/2025 zwracają uwagę na trudności związane z wypełnieniem obowiązków zawartych w nowych rozwiązaniach i wykazują, że głównymi wyzwaniami wprowadzanego prawa są m.in.:
- konieczność szkolenia i certyfikacji wykwalifikowanych mediatorów, którzy zagwarantują skuteczność procesu mediacji;
- adaptacja stron do niestosowanego wcześniej powszechnie mechanizmu.
Jednak najczęściej zwraca się uwagę na okoliczność, że nowe przepisy otwierają możliwości usprawnienia systemu sądowego w Hiszpanii. Podobne rozwiązania obowiązują we Włoszech od wielu lat i – jak wynika ze statystyk – bardzo często sprawy sporne kończą się ugodą zawartą w drodze mediacji.
Czy taki model mógłby być wdrożony w Polsce? Odpowiedź na to pytanie jest pozytywna, zwłaszcza że w niektórych sądach w wydziałach gospodarczych pierwszy termin sądowy jest obecnie wyznaczany na 2030 r.
W przypadku zainteresowania tą tematyką, zapraszamy do kontaktu z Centrum Mediacji Lewiatan.
Małgorzata Miszkin-Wojciechowska, dyrektorka Centrum Mediacji Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – luty 2025