Orędzie Ursuli von der Leyen o stanie Unii przekazało ważny sygnał, że przyszłość Ukrainy jest w UE, a integracja z jednolitym rynkiem powinna przejść w fazę konkretnych działań.
Jak wskazała von der Leyen, kluczowe mogą być trzy filary: inwestycje, reformy i integracja z jednolitym rynkiem. W praktyce może to oznaczać przyspieszenie inicjatyw bezpośrednio wpływających na codzienną działalność polskich i ukraińskich przedsiębiorstw: dostęp do rynku, logistykę i działanie przejść granicznych, energetykę, łączność cyfrową, swobodę przepływu pracowników oraz instrumenty finansowania odbudowy. Te kwestie mogą zadecydować o rzeczywistej głębokości współpracy polsko-ukraińskiej w latach 2025–2027.
Stosunki handlowe do uregulowania
Istotna zmiana ostatnich miesięcy zaszła w stosunkach handlowych. Autonomiczne środki handlowe (ATMs), które od 2022 r. znosiły cła i limity importowe na towary z Ukrainy, wygasły 5 czerwca 2025 r. Od 6 czerwca stosunki powróciły do reżimu DCFTA, choć Komisja i Kijów wypracowują rozwiązania przejściowe. W sektorze rolno-spożywczym uzgodniono zarys porozumienia ramowego, które ma złagodzić powrót limitów i ceł, szczególnie na zboża, drób oraz cukier.
Polsko-ukraińskie łańcuchy dostaw wydają się nieco uspokajać. Choć ryzyko cenowo-podażowe może rosnąć, prawdopodobnie zwiększa się także przewidywalność i możliwość planowania kontraktów wieloletnich. To może wymagać korekt modeli cenowych, lepszego wykorzystania przepisów o pochodzeniu towarów i aktywnego zarządzania limitami importowymi.
Infrastruktura transportu i logistyki
Utrzymano prawdopodobnie najistotniejszy łącznik integracyjny – umowę o transporcie drogowym UE-Ukraina. Przedłużono ją do końca 2025 r. z automatycznymi półrocznymi prolongatami, co może stabilizować przewozy towarowe i eksport stali oraz zbóż przez Polskę. Jednocześnie Komisja wzmacnia działania w ramach solidarności poprzez finansowanie sprzętu i infrastruktury granicznej. Chodzi o takie inwestycje, jak choćby nowy mobilny skaner w Korczowej/Krakowcu, a także inne inwestycje zmniejszające wąskie gardła na przejściach.
Niestety, pomimo tych działań, firmy nadal borykają się z praktycznymi wyzwaniami na granicy – przestojami i długimi czasami oczekiwania, które utrudniają płynny przepływ towarów. Nowa infrastruktura może stopniowo przynosić oszczędności czasu i poprawę punktualności dostaw, choć korzyści te prawdopodobnie będą widoczne dopiero w średnim terminie. Operatorzy mogą rozważać inwestycje w magazyny buforowe, terminale i cross-docki po obu stronach granicy, ale muszą uwzględnić nadal istniejące niepewności związane z przepustowością przejść granicznych.
Długoterminowa przewaga konkurencyjna prawdopodobnie będzie zależała od modernizacji tras w ramach TEN-T. Po decyzjach z końca 2023 r. sieć korytarzy została formalnie rozszerzona na Ukrainę i Mołdawię, co może zapewniać stabilność dla europejskich inwestycji w infrastrukturę transgraniczną, a jednocześnie wyznaczać standardy dla firm. Międzynarodowe przetargi coraz częściej będą mogły przyznawać punkty za lokalizację przy korytarzach bazowych. Na osi Polska-Ukraina proces ten będzie realizować się stopniowo, ale już dziś warto rozważyć pozycjonowanie inwestycji magazynowo-produkcyjnych wzdłuż korytarzy i planowanych połączeń.
Rynki energii w Ukrainie
Duże zmiany mają też nastąpić lub już nastąpiły w energetyce. Synchronizacja Ukrainy z ENTSO-E wykroczyła poza kwestie techniczne i zaczyna prawdopodobnie dawać konkretne rezultaty handlowe. W drugim i trzecim kwartale 2025 r. operatorzy systemów przesyłowych zwiększyli komercyjne moce wymiany, a regionalni operatorzy systemów przesyłowych (TSO) wdrożyli miesięczny tryb wyznaczania dostępnych przepustowości (NTC), co może poprawiać przewidywalność i realizm kontraktowy.
W lipcu maksymalna zdolność eksportowa z bloku UA-MD do UE wzrosła do 900 MW. Ponadto, instytucje unijne zapewniły dodatkowe finansowanie działań zwiększających odporność energetyki i infrastruktury sieciowej. To może bezpośrednio tworzyć nowe możliwości handlowe dla polskich i ukraińskich wytwórców i firm świadczących usługi energetyczne (ESCO). Bilansowanie, kontrakty na profilowane dostawy, transgraniczne PPA i usługi elastyczności mogą stać się komercyjnie opłacalne – szczególnie w połączeniu z rekonstrukcją infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej.
Integracja cyfrowa usuwa bariery łączności
Drugi filar integracji dotyczy usług cyfrowych. Rada UE zatwierdziła formalne włączenie Ukrainy do strefy „Roam like at Home” od 1 stycznia 2026 r. To wiadomość o dużym znaczeniu dla centrów usług biznesowych (BPO/SSC), e-commerce, serwisu posprzedażowego i sprzedaży transgranicznej. Może to eliminować bariery kosztów łączności i taryf danych dla rozproszonych zespołów działających w Polsce i w Ukrainie. W konsekwencji, hybrydowe zespoły sprzedażowe, centra obsługi klienta i centra IT mogą łatwiej się rozwijać bez płacenia „podatku roamingowego.”
Równolegle systematyzowane są procedury graniczne. Członkostwo Ukrainy w Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej (NCTS) od 2022 r. w końcu może realizować swój zamierzony cel, jakim jest skrócenie czasu tranzytu i mniej formalności dla procedur T1/T2, szczególnie w transporcie przez huby podkarpackie i lubelskie. W połączeniu z rosnącą przepustowością przejść granicznych, firmy logistyczne mogą otrzymać narzędzia, które rzeczywiście obniżają koszty operacyjne i zmniejszają zmienność czasów dostaw.
Ukraine Facility i finansowanie projektów
Powodzenie tego procesu integracyjnego zależy od jego finansowania. Ukraine Facility ma służyć nie tylko jako mechanizm makroekonomiczny, ale także jako parasol gwarancyjny i instrument finansowania mieszanego dla inwestycji infrastrukturalnych i prywatnych, z którego już mogą płynąć pierwsze środki.
W marcu 2025 r. Komisja i Grupa EBI podpisały gwarancje na 2 mld euro dla projektów krytycznych (energia, transport, mieszkalnictwo, woda i ogrzewanie), podczas gdy latem uruchomiono dodatkowe 600 mln euro na odporność energetyki, łańcuchy transportowe i wsparcie MŚP. Polscy i ukraińscy przedsiębiorcy – działający w konsorcjach lub relacjach dostawca–podwykonawca – mogą potencjalnie uzyskać dostęp do tego finansowania pod warunkiem, że będą potrafili połączyć cele rekonstrukcji z zasadami komercyjnymi i wymogami due diligence. To właściwy czas na konkretne projekty przygotowane do uzyskania finansowania bankowego, a nie tylko na ogólne plany nowych inwestycji.
Mobilność pracowników może zapewniać przewagę konkurencyjną
Mobilność pracowników ma równie istotne znaczenie co rozwój infrastruktury. Przedłużenie ochrony tymczasowej dla ukraińskich uchodźców – z politycznym porozumieniem państw UE o przedłużeniu do marca 2027 r. – może stabilizować zatrudnienie setek tysięcy osób w Polsce i całej Unii.
W Polsce sytuacja prawna pozostaje jednak niepewna. Weto prezydenta Karola Nawrockiego wobec nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wprowadziło niepewność zarówno wśród ukraińskich pracowników, jak i zatrudniających ich firm. Jak podkreśla Konfederacja Lewiatan, decyzja ta jest sprzeczna z działaniami UE i naraża setki tysięcy osób na ryzyko nieuregulowanego statusu prawnego.
Rozwiązanie tej niepewności prawnej byłoby kluczowe dla przewagi konkurencyjnej polskich firm. Stabilne regulacje umożliwiłyby długoterminowe planowanie zatrudnienia, inwestycje w szkolenia oraz rozwój kompetencji bez ryzyka nagłej utraty pracowników. Szczególnie istotne jest to w sektorach z niedoborem kadr: energetyce, budownictwie, opiece zdrowotnej oraz IT.
Instytucjonalna rola Lewiatana we współpracy UE-Ukraina
Te ogólnoeuropejskie procesy znajdują swoje odzwierciedlenie w polskich inicjatywach instytucjonalnych. Konfederacja Lewiatan od ponad roku buduje i rozwija kanały współpracy z ukraińskim biznesem. Memorandum z SUP z jesieni 2024 r. ustanowiło ramy współpracy obejmującej wymianę informacji, networking i szybkie rozwiązywanie problemów przedsiębiorców w stosunkach transgranicznych. Otwarcie biura SUP w siedzibie Lewiatana 30 maja 2025 r. ustanowiło stałą obecność ukraińskich przedsiębiorców w Warszawie. Wcześniej, w kwietniu 2025 r. SUP otworzył również biuro w Brukseli, tworząc sieć reprezentacji w kluczowych ośrodkach decyzyjnych Europy.
Strategiczne implikacje dla biznesu
Co to może oznaczać dla przedsiębiorstw? Po pierwsze, firmy prawdopodobnie muszą przejść od taktyk doraźnych do strategii inwestycyjnych z dalszymi perspektywami. Handel w ramach DCFTA z dodatkowymi porozumieniami sektorowymi może być bardziej wymagający, ale też bardziej przewidywalny. Warto wykorzystać ten czas na budowanie kompetencji w zarządzaniu limitami importowymi, przepisami o pochodzeniu towarów i tranzytem NCTS.
Po drugie, energia i cyfryzacja to prawdopodobnie dwie najszybciej zamykające się luki integracyjne. Zwiększone przepustowości ENTSO-E i roaming RLAH od 2026 r. mogą zapewniać wymierne oszczędności operacyjne i dawać większą elastyczność.
Po trzecie, zgodnie z deklaracjami przedstawicieli administracji, nowe instrumenty finansowania odbudowy będą działać zapewne inaczej niż dotychczas – instytucje (EBI, EBOiR) szukają projektów zdolnych spełnić stawiane im oczekiwania. Potrzebne mogą być konsorcja zdolne do dostarczania CAPEX i OPEX na standardzie unijnym.
Podsumowanie: od deklaracji politycznych do planu biznesowego
Orędzie o stanie Unii to nie tylko polityczne deklaracje, lecz także plan dla biznesu. Polityka współpracy z Ukrainą może stać się bardziej przewidywalna, materializując się jako konkretne decyzje – umowy transportowe, inwestycje w przejścia graniczne, zwiększone przepustowości, roaming i nowe gwarancje inwestycyjne. Odpowiedzią polskiego i ukraińskiego biznesu powinna być profesjonalizacja współpracy, tworzenie konsorcjów zdolnych do absorpcji środków i komercjalizacji projektów oraz cierpliwa praca nad jakością – dokumentacją, zgodnością ze standardami, przejrzystością łańcuchów dostaw i etyką kontraktową.
Takie działania to sposób na rzeczywiste wykorzystanie europejskiego okna możliwości, które właśnie się otwiera.
Michał Chojnacki, młodszy specjalista, Task Force Ukraina, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – wrzesień 2025