Pod koniec lutego Komisja Europejska opublikowała projekt nowego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (GBER), który ma zastąpić obowiązujące rozporządzenie 651/2014. Proponowane zmiany mają na celu ograniczenie obciążeń administracyjnych, zwiększenie elastyczności wsparcia oraz lepsze dostosowanie instrumentów pomocy publicznej do aktualnych wyzwań gospodarczych i technologicznych.
Do 23 kwietnia 2026 r. trwają konsultacje publiczne projektu rozporządzenia. Jego ostateczny kształt będzie miał istotne znaczenie dla przedsiębiorstw korzystających ze wsparcia publicznego w UE.
Trwa przegląd zasad pomocy publicznej
Obowiązujące rozporządzenie GBER funkcjonuje od 2014 r. i było wielokrotnie nowelizowane. Komisja Europejska prowadzi obecnie jego kompleksową rewizję, której celem jest uproszczenie systemu oraz dostosowanie go do zmian społecznych, technologicznych i rynkowych. Projekt nowego GBER wpisuje się w szersze działania UE na rzecz zwiększenia konkurencyjności gospodarki, uproszczenia regulacji oraz wsparcia transformacji zielonej i cyfrowej.
Choć projekt porządkuje obszary pomocy publicznej i wprowadza pewną elastyczność, nie stanowi na pewno przełomu w kontekście uproszczenia zasad korzystania z pomocy państwa. Wiele elementów nadal ma charakter nadmiernych regulacji, a z kolei budzące wątpliwości kwestie i definicje nie zawsze zostały w nowym dokumencie doprecyzowane.
Kluczowe uproszczenia dla przedsiębiorców
Projekt nowego rozporządzenia GBER przewiduje zmiany ograniczające obciążenia administracyjne i upraszczające dostęp do pomocy. Wśród nich warto wymienić:
- Zniesienie obowiązku ewaluacji dużych programów: Komisja planuje odejście od obowiązku ewaluacji programów o dużych budżetach. Rozwiązanie to odpowiada postulatowi Konfederacji Lewiatan, która wskazywała, że obowiązek ewaluacji generuje istotne obciążenia administracyjne i opóźnienia w uruchamianiu wsparcia.
- Rozszerzenie uproszczonych metod rozliczania kosztów: Projekt znacząco rozszerza możliwość stosowania uproszczonych metod rozliczania kosztów (simplified cost options), co ogranicza wymogi dokumentacyjne oraz ryzyko korekt. Zmiana ta jest spójna z kierunkiem postulowanym przez przedsiębiorców, dla których rozliczanie projektów na zasadzie kosztów rzeczywistych jest dużym obciążeniem.
- Nowe podejście do „małych kwot” pomocy: Wprowadzenie uproszczonych zasad dla niewielkich projektów (w tym możliwość stosowania wyższych intensywności pomocy) wpisuje się w ogólny postulat zwiększenia dostępności wsparcia i ograniczenia formalizmów. Nowe, prostsze warunki mają być dostępne niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa.
- Zmiany w pomocy dla MŚP i przedsiębiorstw innowacyjnych: Projekt przewiduje większą elastyczność wsparcia dla MŚP oraz przedsiębiorstw innowacyjnych, w tym rozszerzenie zakresu pomocy innowacyjnej oraz nowe instrumenty. Ułatwia też uzyskanie wsparcia na projekty B+R i innowacyjne przez młode, nowatorskie przedsiębiorstwa o jeszcze niewielkim kapitale własnym.
- Ograniczenie stosowania scenariusza alternatywnego w pomocy środowiskowej: Minimalizacja korzystania z tego rozwiązania w staraniu się o poszczególne kategorie pomocy środowiskowej zmniejsza skomplikowanie procesu wyliczania kosztów kwalifikowalnych w projektach. Jest to ułatwienie zarówno dla aplikujących o środki przedsiębiorców, jak i dla instytucji oceniających projekty.
Jednocześnie część propozycji doprecyzowań lub uproszczeń, między innymi takich, które postulowała Konfederacja Lewiatan, nie została uwzględniona w projekcie nowego rozporządzenia GBER. Lewiatan proponował uchylenie zakazu pomocy dla firm w trudnej sytuacji ekonomicznej bądź doprecyzowanie, że ocena sytuacji finansowej powinna dotyczyć wyłącznie indywidualnego wnioskodawcy, bez uwzględniania przedsiębiorstw powiązanych. Takie zawężenie ograniczyłoby nadmierny formalizm oceny, ułatwiając dostęp do pomocy. Lewiatan postulował także wprowadzenie zapisu, który dopuszczałby modyfikację projektu (w tym zwiększenia pomocy) w sytuacji wystąpienia obiektywnych i nieprzewidywalnych okoliczności. Celem miało być zwiększenie elastyczności przy zachowaniu podstawowej logiki efektu zachęty. Organizacja zwracała także uwagę na potrzebę usunięcia zakazu wspierania inwestycji związanych z technologiami stanowiącymi już opłacalną, istniejącą praktykę handlową ustaloną w całej Unii w przypadku pomocy na efektywne gospodarowanie zasobami i wspieranie przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Istniejący zakaz jest bardzo trudny w interpretacji, przez co ta kategoria pomocy w praktyce nie jest wykorzystywana. Zapis pozostał jednak w niezmienionej formie.
Akcenty na nowe obszary
Oprócz propozycji zmian w istniejących formach i kategoriach pomocy publicznej, projekt nowego rozporządzenia GBER kładzie także większe akcenty na konkretne obszary wsparcia. Są to projekty związane z cyfryzacją, kompetencjami i innowacjami oraz zagadnienia pomocy środowiskowej, energetycznej i przemysłowej.
Projekt wzmacnia wsparcie dla transformacji cyfrowej oraz rozwoju kompetencji, w tym poprzez rozszerzenie zakresu kosztów kwalifikowalnych i zwiększenie intensywności wsparcia dla szkoleń. Jednocześnie należy zauważyć, że projekt nie wprowadza odrębnej, horyzontalnej kategorii pomocy na cyfrową odporność przedsiębiorstw, mimo że taki postulat został wyraźnie zgłoszony m.in. przez Konfederację Lewiatan. Organizacja wskazywała na potrzebę stworzenia dedykowanego instrumentu obejmującego m.in. inwestycje w cyberbezpieczeństwo, szkolenia oraz procedury zarządzania incydentami.
Projekt nowego GBER dostosowuje zasady pomocy do aktualnych priorytetów polityk UE, w tym transformacji klimatycznej i energetycznej. Wprowadzono m.in. wsparcie dla działań związanych z odpornością klimatyczną oraz rozszerzono zakres pomocy dla OZE i efektywności energetycznej. Projekt rozwija wsparcie dla transformacji przemysłowej, ale nie włącza wprost instrumentów wynikających z Clean Industrial Deal do katalogu wyłączeń blokowych. Uproszczenia w tym obszarze mają charakter selektywny, a nie systemowy.
Projekt przewiduje zmiany wpływające na inwestycje przedsiębiorstw, jednak nie uwzględnia części postulatów Lewiatana, w tym dotyczącego pełnej kwalifikowalności wartości niematerialnych i prawnych dla dużych przedsiębiorstw (do 100% kosztów). W tym zakresie utrzymane zostało bardziej restrykcyjne podejście, co może ograniczać możliwości inwestycyjne dużych firm w obszarach takich jak cyfryzacja czy innowacje.
Zmiany proceduralne i systemowe
Projekt przewiduje przebudowę części horyzontalnej rozporządzenia oraz uproszczenie jego struktury. Jednocześnie już teraz można zaobserwować rozbudowanie przepisów, co wskazuje na potencjalnie nadmierną regulację. Mimo licznych uproszczeń nie wszystkie postulaty zgłaszane przez przedsiębiorców zostały uwzględnione. Projekt stanowi krok w kierunku uproszczenia systemu, ale nie odpowiada w pełni na wszystkie potrzeby.
Projekt nowego rozporządzenia jest obecnie analizowany w ramach konsultacji publicznych. Konfederacja Lewiatan przygotowuje szczegółowe stanowisko. Po zakończeniu procesu konsultacji Komisja Europejska przygotuje ostateczną wersję przepisów, które mają wejść w życie od 2027 r.
Agnieszka Lewandowska, ekspertka w Departamencie Funduszy Unijnych i Edukacji Cyfrowej, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – kwiecień 2026
Realizacja w ramach projektu Dialog społeczny w zakresie transformacji cyfrowej w Konfederacji Lewiatan. Projekt jest dofinansowany przez Unię Europejską z programu FERS 2021-2027.