Komisja Europejska prowadzi obecnie przegląd Ogólnego Rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (GBER). To kluczowy akt prawny UE, który określa, w jakich przypadkach państwa członkowskie mogą udzielać pomocy publicznej bez obowiązku jej wcześniejszej notyfikacji Komisji. W ramach konsultacji publicznych swoje propozycje zmian przedstawiła Konfederacja Lewiatan, wskazując obszary wymagające uproszczenia oraz większej elastyczności regulacyjnej.
Czym jest GBER?
GBER (General Block Exemption Regulation) określa kategorie pomocy publicznej uznawane z góry za zgodne z rynkiem wewnętrznym, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Dzięki temu państwa członkowskie mogą szybciej wdrażać programy wsparcia m.in. w zakresie inwestycji regionalnych, badań i innowacji, ochrony środowiska czy wsparcia MŚP. Odbywa się to bez przechodzenia pełnej procedury notyfikacyjnej na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE. Celem rozporządzenia jest ograniczenie obciążeń administracyjnych przy jednoczesnym zapewnieniu, że pomoc nie zakłóca nadmiernie konkurencji na jednolitym rynku.
Trwa przegląd unijnych zasad pomocy
Obecna wersja GBER obowiązuje od 2014 r. (z późniejszymi nowelizacjami) i została przedłużona w swym działaniu do końca 2026 r. Komisja Europejska prowadzi obecnie prace nad jego zmianą, która ma obowiązywać od 2027 r. Znowelizowane przepisy mają być dostosowane do aktualnych wyzwań, w szczególności transformacji energetycznej, dekarbonizacji przemysłu i wzmacniania odporności cyfrowej. Komisja chce zidentyfikować problemy i możliwe rozwiązania, aby ograniczyć obciążenia administracyjne i ułatwić państwom udzielanie, a przedsiębiorcom uzyskiwanie niezbędnego wsparcia. Jednocześnie celem jest utrzymanie równych warunków konkurencji na jednolitym rynku.
W połowie lipca 2025 r. Komisja ogłosiła konsultacje zakresu i kierunków rewizji GBER otwarte dla państw, firm i innych interesariuszy. Zakończyły się one w październiku 2025 r. Zgłoszone uwagi zostały przeanalizowane przez DG Competition. Projekt zmienionego rozporządzenia został opublikowany i podlega dalszym konsultacjom do 23 kwietnia 2026 r.
Postulaty Konfederacji Lewiatan
W odpowiedzi na ubiegłoroczne konsultacje zmian w GBER Konfederacja Lewiatan przygotowała obszerną listę proponowanych postulatów, koncentrując się na uproszczeniu procedur i zwiększeniu elastyczności wsparcia dla firm. Kluczowe propozycje przekazaliśmy Komisji Europejskiej w ramach konsultacji:
1. Zmiany w definicji „przedsiębiorstw w trudnej sytuacji”
Zgodnie z art. 1 ust. 4 lit. c GBER pomoc objęta wyłączeniem blokowym nie może być udzielana przedsiębiorstwom w trudnej sytuacji ekonomicznej. W praktyce oznacza to rozbudowaną analizę kondycji finansowej nie tylko wnioskodawcy, ale również podmiotów z nim powiązanych, zgodnie z koncepcją tzw. jednostki gospodarczej (single economic unit).
Lewiatan wskazuje, że wymóg ten generuje istotne obciążenia administracyjne i w wielu przypadkach dubluje krajowe mechanizmy oceny zdolności finansowej beneficjenta. W związku z tym organizacja proponuje uchylenie zakazu pomocy dla firm w trudnej sytuacji. Alternatywnie, jeśli całkowite uchylenie zakazu okazałoby się nieakceptowalne, Lewiatan postuluje doprecyzowanie, że ocena sytuacji finansowej powinna dotyczyć wyłącznie indywidualnego wnioskodawcy, bez uwzględniania przedsiębiorstw powiązanych. Takie zawężenie ograniczyłoby nadmierny formalizm oceny, ułatwiając dostęp do pomocy.
2. Uproszczenie wymogów „efektu zachęty”
Art. 6 GBER wymaga, aby wniosek o pomoc został złożony przed rozpoczęciem prac nad projektem. Ma to potwierdzić wystąpienie tzw. efektu zachęty, czyli realny wpływ pomocy na decyzję inwestycyjną przedsiębiorcy.
Lewiatan zwraca uwagę, że obecna interpretacja efektu zachęty przez instytucje jest zbyt rygorystyczna. Po rozpoczęciu projektu nie można istotnie zmieniać jego zakresu ani zwiększać kwoty dofinansowania (poza drobnymi korektami). Takie podejście okazało się niepraktyczne np. w warunkach pandemicznych czy przy skokowym wzroście kosztów inwestycji. Lewiatan postuluje dopuszczenie modyfikacji projektu (w tym zwiększenia pomocy), o ile mieszczą się one w obowiązujących progach intensywności i nie przekraczają progów notyfikacyjnych, a ich przyczyną są obiektywne i nieprzewidywalne okoliczności. Celem jest zwiększenie elastyczności przy zachowaniu podstawowej logiki efektu zachęty. Beneficjent musiałby uzasadnić konieczność zmian nieprzewidywalnymi okolicznościami, ale dzięki temu mechanizm efektu zachęty nie blokowałby racjonalnego dostosowania projektów do zmieniających się warunków.
3. Włączenie instrumentów Clean Industrial Deal (CISAF) do GBER
Konfederacja Lewiatan postuluje, aby nowa wersja GBER objęła również środki przewidziane w ramach niedawno ogłoszonego Paktu dla czystego przemysłu (tzw. CISAF). Aktualnie instrumenty wsparcia ujęte w Clean Industrial State Aid Framework wymagają każdorazowo zgłoszenia Komisji i indywidualnej decyzji, co wydłuża i komplikuje ich wdrażanie. Zdaniem Lewiatana do końca 2026 r. Komisja zdobędzie już doświadczenia we wdrażaniu CISAF, więc możliwe będzie dodanie tych instrumentów do katalogu wyłączeń blokowych. W szczególności proponuje się uwzględnić w GBER mechanizmy obniżania cen energii elektrycznej dla odbiorców energochłonnych (przewidziane w sekcji 4.5 CISAF) oraz środki wspierające dekarbonizację przemysłu (sekcja 5 CISAF). Takie rozszerzenie GBER uprościłoby udzielanie pomocy na kluczowe działania związane z zieloną transformacją przemysłu, bez zbędnej zwłoki administracyjnej.
4. Nowa kategoria pomocy na cyfrową odporność
W związku z rosnącą skalą zagrożeń cybernetycznych Konfederacja Lewiatan proponuje wprowadzenie do GBER odrębnej kategorii pomocy na cyfrową odporność przedsiębiorstw. Obecnie projekty w tym obszarze finansowane są głównie w formule de minimis, której limit często nie odpowiada rzeczywistej skali potrzeb inwestycyjnych.
Nowa kategoria mogłaby obejmować m.in. inwestycje w systemy bezpieczeństwa IT, audyty i testy podatności, szkolenia oraz wdrażanie procedur zarządzania cyberbezpieczeństwem. Proponowana intensywność wsparcia to co najmniej 50% kosztów kwalifikowalnych, z możliwością wyższego poziomu dla MŚP. Dzięki możliwości uzyskania takiej pomocy przedsiębiorstwa byłyby silniej zachęcone do inwestowania w cyberochronę, co jest istotne z punktu widzenia odporności całej gospodarki UE.
5. Zmiany w pomocy środowiskowej
Lewiatan postuluje również uproszczenie zasad pomocy środowiskowej, w tym usunięcie wymogu kalkulacji kosztów kwalifikowalnych w oparciu o tzw. scenariusz alternatywny.
Obecnie część rodzajów pomocy wymaga wykazania różnicy kosztów względem alternatywnej, bardziej tradycyjnej wersji projektu. Zdaniem organizacji obowiązek identyfikacji scenariusza alternatywnego jest kosztowny, czasochłonny i w praktyce nieproporcjonalny do efektów, jakie ma zapewniać. Zniesienie tego wymogu przy zachowaniu obecnych intensywności pomocy mogłoby znacząco przyspieszyć proces udzielania wsparcia. Taki krok przyspieszyłby proces oceny wniosków, podobnie jak stało się to już w przypadku inwestycji w OZE i kogenerację (gdzie art. 41 GBER nie wymaga scenariusza alternatywnego).
Co dalej z rewizją GBER?
Projekt nowego rozporządzenia został przedstawiony pod koniec lutego. Do 23 kwietnia 2026 roku trwają kolejne konsultacje publiczne tego dokumentu. Konfederacja Lewiatan przygotowuje kolejną partię uwag i postulatów, które zgłosimy w ramach tych konsultacji. Nowe przepisy powinny wejść w życie od 2027 r. Rewizja GBER ma na celu uproszczenie zasad, zwiększenie ich przewidywalności oraz lepsze dostosowanie do celów polityki przemysłowej, klimatycznej i cyfrowej UE. Ostateczny kształt nowelizacji poznamy po zakończeniu trwających prac.
Agnieszka Lewandowska, ekspertka w Departamencie Funduszy Unijnych i Edukacji Cyfrowej Konfederacji Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – luty 2026