Komisja Europejska opublikowała w ramach Europejskiego Semestru – unijnego systemu koordynacji polityk gospodarczych i społecznych – zestaw dokumentów zawierających rekomendacje dla Polski. Wskazują one kierunki działań niezbędnych do realizacji wspólnych priorytetów UE.
Kluczowym elementem są Zalecenia Rady dotyczące polityki gospodarczej, społecznej, zatrudnienia, strukturalnej oraz budżetowej. Dokument ten wyznacza priorytety dla wykorzystania środków unijnych. Zgodnie z procedurą rząd jest zobowiązany do przedstawienia działań podejmowanych w celu wdrożenia tych zaleceń. Rekomendacje obejmują także obszar umiejętności, wysokiej jakości miejsc pracy i sprawiedliwości społecznej.
Pakiet wiosenny Semestru Europejskiego, opublikowany 3 czerwca, podkreśla, że poprawa wyników edukacyjnych i lepsze dopasowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy pozostają strategicznymi zadaniami, wraz z rozwiązywaniem problemów niedoborów siły roboczej i umiejętności. W tym kontekście warto zauważyć, że wszystkie państwa członkowskie otrzymały także projekt rekomendacji specyficznej dla kraju (CSR) w kategorii „umiejętności na rynku pracy, kształcenie i szkolenie zawodowe oraz edukacji dorosłych”.
Rada sformułowała po raz pierwszy tak szeroko zalecenia w obszarze kapitału ludzkiego do wszystkich 27 państw członkowskich. Wzywa do podjęcia pilnych działań w celu sprostania wyzwaniom strukturalnym związanym z kapitałem ludzkim, które mogą zaszkodzić konkurencyjności UE. Państwa członkowskie powinny dążyć do priorytetowego traktowania edukacji i umiejętności potrzebnych w sektorach strategicznych dla gospodarki UE: od czystej transformacji, gospodarki o obiegu zamkniętym i dekarbonizacji przemysłu, zdrowia i biotechnologii, rolnictwa i biogospodarki po przemysł obronny i przestrzeń kosmiczną.
Wzywa do odwrócenia negatywnej tendencji w zakresie umiejętności podstawowych, w tym cyfrowych. Zalecenie wskazuje, że spadek poziomu umiejętności podstawowych oraz pogłębiające się nierówności w edukacji wciąż stanowią wyzwanie. Od 2018 r. odsetek piętnastolatków osiągających słabe wyniki w zakresie umiejętności podstawowych wzrósł w Polsce bardziej niż średnio w UE. Utrzymują się dysproporcje regionalne zarówno pod względem wyników kształcenia, jak i dostępu do edukacji. Również niewystarczające zielone i cyfrowe umiejętności wciąż stwarzają bariery dla dualnej transformacji. Dla przykładu, w 2025 r. zaledwie połowa Polaków w wieku 16–74 lat posiadała przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe – poniżej średniej dla UE. Polsce przydałoby się bardziej całościowe podejście do rozwiązania problemu niedoboru umiejętności w kontekście dualnej transformacji, a także, bardziej ogólnie, ściślejsze monitorowanie i ocena reform i inwestycji w dziedzinie umiejętności na wszystkich szczeblach.
Rada rekomenduje Polsce podjęcie w latach 2026 i 2027 działań mających na celu:
- Wspieranie wysokiej jakości edukacji włączającej oraz rozwiązywanie problemu niedoborów pracowników i umiejętności.
- Zwiększenie uczestnictwa w dziedzinach STEM w szkolnictwie wyższym. W Polsce nadal notuje się stale niski odsetek studentów i absolwentów studiów w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), co ogranicza zdolności innowacyjne kraju,
- Rozwiązanie problemu niedoboru nauczycieli i jakości ich kształcenia. Ciągły problem niedoboru nauczycieli może się pogłębić, ponieważ utrzymują się wyzwania związane z przyciąganiem i zatrzymywaniem nowych pracowników. Niski odsetek nauczycieli szkół średnich I stopnia w wieku poniżej 30 lat świadczy o potrzebie bardziej atrakcyjnych ścieżek kariery dla nauczycieli.
- Dalsze zwiększanie skuteczności kształcenia i szkolenia zawodowego (VET). Utrzymują się obawy dotyczące stosunkowo niskiej skuteczności systemu kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), pomimo wysokiego wskaźnika uczestnictwa. Wskaźnik zatrudnienia niedawnych absolwentów VET spadł i utrzymuje się poniżej średniej UE.
- Ułatwianie i zwiększanie uczestnictwa dorosłych w uczeniu się. Wskaźnik uczestnictwa w edukacji dorosłych, zwłaszcza uczeniu się pozaformalnym, jest nadal znacznie poniżej średniej UE, a dotychczasowe postępy w tej dziedzinie są niewielkie.
- Zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy grup defaworyzowanych, w szczególności osób z niepełnosprawnościami, m.in. poprzez zapewnienie dostosowanego do ich potrzeb wsparcia na rynku pracy. Niepełnosprawność i choroba pozostają główną przyczyną bierności zawodowej. Współczynnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami wynosi nieco ponad 50 %.
- Ograniczenie segmentacji rynku pracy w porozumieniu z partnerami społecznymi.
- Zwiększenie dostępu do usług opieki długoterminowej oraz poprawa ich jakości. Wydatki publiczne na opiekę długoterminową pozostają niskie i w dużej mierze przeznaczane na opiekę rezydencjalną, natomiast programy mające na celu rozwój opieki domowej lub opieki środowiskowej pozostają niedofinansowane lub wysoce uzależnione od finansowania unijnego.
Z punktu widzenia organizacji pracodawców rekomendacje te można uznać za pozytywne wzmocnienie oczekiwanych przez firmy zmian. Są one także zgodne z poglądami wyrażonymi w stanowisku BusinessEurope nt. Unii Umiejętności, w którym wskazaliśmy na potrzebę większej koordynacji między strategiami i inicjatywami na poziomie UE i krajowym. Dotyczy to roli krajowych planów wdrożeniowych oraz tego, jak dalsze działania tych procesów są dostosowane do procesu Europejskiego Semestru i programowania funduszy spójności, zwłaszcza ESF+.
dr Sławomir Szymczak, ekspert Departamentu Rynku Pracy Konfederacji Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – lipiec 2026