Europejski ekosystem technologiczny dynamicznie się rozwija, ale Unia Europejska nadal ma trudności z przekształcaniem innowacyjnych pomysłów w globalnie konkurencyjne firmy. Choć jego wartość wzrosła w ostatniej dekadzie z mniej niż 1 bln do około 4 bln dolarów, wiele przedsiębiorstw napotyka bariery w dostępie do kapitału, rynku i infrastruktury niezbędnej do skalowania działalności.
W stanowisku Priorities for European Startups and Scaleups z października 2026 BusinessEurope przedstawia priorytety dla UE, podkreślając znaczenie startupów i scaleupów dla konkurencyjności europejskiego przemysłu i rozwoju gospodarczego.
Europa traci firmy na etapie skalowania
Skala wyzwania jest znacząca:
- niemal 30% europejskich firm wycenianych na co najmniej 1 mld dolarów, przeniosło się poza UE w latach 2008–2021;
- po dziesięciu latach działalności europejskie scaleupy pozyskują średnio o 50% mniej kapitału niż ich amerykańskie odpowiedniki;
- zaledwie 8% scaleupów na świecie ma siedzibę w Europie;
- od 2021 r. tylko 9% zamówień publicznych w UE było ukierunkowanych na innowacje, wobec celu wynoszącego 20%;
- komercjalizowana jest jedynie około jedna trzecia patentów uczelnianych.
BusinessEurope wskazuje na bariery w dostępie do finansowania, fragmentację jednolitego rynku, trudności w komercjalizacji badań, niedobór talentów i złożone regulacje. Organizacja postuluje działania, które ułatwią firmom rozwój w Europie i ograniczą ryzyko przenoszenia działalności poza UE.
Mobilizacja prywatnego kapitału i lepsze możliwości wyjścia z inwestycji
Finansowanie powinno być dostępne nie tylko na rozpoczęcie działalności, lecz także na kolejnych etapach wzrostu. BusinessEurope podkreśla, że środki publiczne nie zastąpią sprawnie funkcjonujących rynków prywatnego kapitału.
Organizacja postuluje:
- pełne wdrożenie Unii Oszczędności i Inwestycji oraz ułatwienie transgranicznych przepływów kapitału;
- reformy krajowych rynków kapitałowych i lepsze wykorzystanie oszczędności, w tym kapitału emerytalnego;
- większe zaangażowanie inwestorów instytucjonalnych w długoterminowe inwestycje kapitałowe;
- dostosowanie regulacji ostrożnościowych, aby nie tworzyły nieuzasadnionych barier dla inwestycji;
- uproszczenie europejskich ram funduszy venture capital, w tym przegląd rozporządzenia EuVECA;
- rozwój mechanizmów podziału ryzyka z udziałem banków promocyjnych, banków prywatnych oraz sektora private equity i venture capital;
- rozwój rynków IPO, fuzji i przejęć (M&A) oraz transakcji wtórnych, umożliwiających ponowne inwestowanie odzyskanego kapitału.
Ważne pozostają również finansowanie bankowe, zyski zatrzymane i kapitał właścicielski, szczególnie w przypadku MŚP.
Lepsza koordynacja instrumentów wsparcia
Instrumenty unijne i krajowe powinny tworzyć spójny system finansowania innowacji. BusinessEurope wskazuje m.in. na rolę Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC), Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego, a także nowych inicjatyw wspierających rozwój scaleupów.
Postulaty organizacji w tym zakresie obejmują:
- lepszą koordynację krajowych i unijnych instrumentów finansowania;
- wzmacnianie współpracy startupów z dużymi przedsiębiorstwami w programach badawczo-rozwojowych;
- promowanie corporate venture capital i otwartych innowacji;
- uwzględnianie współpracy przemysłu ze startupami w finansowaniu badań i innowacji, w tym przez poszerzenie trzeciego filaru EIC;
- zapewnienie otwartości, przejrzystości i neutralności technologicznej instrumentów UE.
Współpraca z przemysłem może ułatwić młodym firmom testowanie rozwiązań, dostęp do infrastruktury i klientów oraz wdrażanie produktów na większą skalę.
Zamówienia publiczne jako rynek dla innowacji
Zamówienia publiczne mogą zwiększać popyt na nowe technologie, jednak ich potencjał w UE pozostaje niewykorzystany.
W związku z przeglądem unijnych ram zamówień publicznych BusinessEurope postuluje:
- uproszczenie procedur i ułatwienie startupom oraz MŚP udziału w przetargach;
- unikanie dodatkowych kryteriów zwiększających obciążenia administracyjne;
- zachowanie związku kryteriów zamówienia z jego przedmiotem;
- niedopuszczanie do nieuzasadnionego ograniczania podwykonawstwa i udziału mniejszych firm;
- nieprzekształcanie zamówień w dodatkowy mechanizm zgodności regulacyjnej;
- unikanie przejmowania przez sektor publiczny praw własności intelektualnej do rezultatów zamówień.
Celem powinno być ułatwienie firmom konkurowania i dostarczania rozwiązań odpowiadających rzeczywistym potrzebom zamawiających.
Ograniczenie barier regulacyjnych i szybkie przyjęcie EU Inc.
Rozbieżności między krajowymi systemami prawnymi zwiększają koszty i utrudniają przedsiębiorstwom ekspansję na jednolitym rynku.
BusinessEurope popiera:
- szybkie przyjęcie rozporządzenia EU Inc. i zachowanie formy rozporządzenia, aby zapewnić wysoki poziom harmonizacji;
- wprowadzenie cyfrowego procesu zakładania i obsługi spółki przez cały cykl jej życia;
- ograniczenie biurokracji i odwołań do prawa krajowego;
- umożliwienie oddzielenia siedziby statutowej od głównego miejsca prowadzenia działalności lub centralnej administracji;
- zapewnienie wzajemnego uznawania EU Inc. w państwach członkowskich;
- rozwój programów udziałowych dla pracowników (ESOP);
- uniknięcie nieproporcjonalnych wymogów i ograniczeń dostępu do tej formy prawnej.
EU Inc. powinno uzupełniać krajowe formy prawne. Działania ułatwiające cyfrową obsługę przedsiębiorstw powinny obejmować również szybkie wdrożenie dyrektywy dotyczącej cyfryzacji prawa spółek (II Digitalisation Company Law Directive), w tym zasady „once-only”, oraz rozwój europejskich portfeli biznesowych (European Business Wallets).
Centra doskonałości i dostęp do infrastruktury
Startupy potrzebują dostępu do infrastruktury badawczej, testowej i obliczeniowej, a także do sieci współpracy z nauką i przemysłem.
Priorytety powinny obejmować:
- dostęp do laboratoriów, infrastruktury testowej, prototypowania i certyfikacji;
- przystępne cenowo moce obliczeniowe, usługi chmurowe i wysokiej jakości dane;
- współpracę uczelni, ośrodków badawczych, startupów i dużych przedsiębiorstw;
- rozwój bezpiecznej, przejrzystej i interoperacyjnej infrastruktury;
- unikanie dublowania istniejących zasobów;
- wsparcie internacjonalizacji, eksportu i kontaktów z inwestorami spoza UE.
Organizacja proponuje również rozważenie utworzenia europejskiej agencji innowacji przełomowych, która wspierałaby projekty o wysokim potencjale technologicznym, uzupełniając istniejące instrumenty, w tym EIC i EBI.
Rozwój talentów i edukacji przedsiębiorczej
Konkurencyjność firm technologicznych zależy od dostępu do wykwalifikowanych pracowników i możliwości ich zatrzymania.
BusinessEurope wskazuje na znaczenie:
- rozwoju edukacji przedsiębiorczej i kompetencji STEM od wczesnych etapów kształcenia;
- wzmacniania umiejętności cyfrowych i technologicznych;
- ułatwiania współpracy uczelni z biznesem i tworzenia spółek typu spin-off;
- zbliżenia krajowych zasad ESOP, w tym odroczenia opodatkowania do momentu uzyskania płynności, uproszczenia administracji i zapewnienia jasnych reguł;
- ułatwienia rekrutacji specjalistów spoza UE.
Programy udziałowe mogą pomóc firmom przyciągać pracowników, a osobom korzystającym z sukcesu jednej firmy — inwestować w kolejne przedsięwzięcia i dzielić się doświadczeniem.
Lepsza ochrona i komercjalizacja własności intelektualnej
Własność intelektualna jest dla wielu startupów kluczowym aktywem i może ułatwiać pozyskiwanie finansowania. Tymczasem komercjalizowana jest tylko około jedna trzecia patentów uczelnianych, dlatego wskazane są:
- rozwój edukacji w zakresie własności intelektualnej i wsparcia w zabezpieczaniu praw;
- ograniczenie barier utrudniających wykorzystanie IP jako zabezpieczenia finansowania;
- rozwój wiarygodnych i standaryzowanych ram wyceny własności intelektualnej, we współpracy z Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO);
- ograniczenie fragmentacji przepisów dotyczących IP, w tym w wybranych obszarach prawa autorskiego.
Wiarygodna wycena aktywów niematerialnych może zwiększyć zaufanie instytucji finansowych i ułatwić firmom pozyskiwanie kapitału.
Spójna polityka na rzecz wzrostu europejskich firm
Postulaty BusinessEurope łączy jeden cel: stworzenie warunków, w których innowacyjne przedsiębiorstwa mogą rozwijać się w Europie i konkurować globalnie. Wymaga to łatwiejszego dostępu do kapitału, sprawniejszych instrumentów wsparcia, prostszych regulacji, lepszego wykorzystania infrastruktury badawczej oraz skuteczniejszego przyciągania talentów i komercjalizacji innowacji.
Organizacja podkreśla, że kluczowe jest nie tylko tworzenie nowych rozwiązań, lecz także zapewnienie spójności istniejących instrumentów i ograniczanie obciążeń administracyjnych.
Pobierz stanowisko BusinessEurope
Ewelina Augustyniak, ekspertka ds. UE, Konfederacja Lewiatan
Artykuł do Brussels Headlines – newslettera europejskiego Konfederacji Lewiatan – wydanie nr 8