Komitet Monitorujący KPO – rewizja i plany inwestycyjne na 2024 rok
20 lutego 2024

Komitet Monitorujący KPO – rewizja i plany inwestycyjne na 2024 rok

Podczas drugiego posiedzenia KM KPO Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, ministra funduszy i polityki regionalnej, zapowiedziała drugą rewizję Krajowego Planu Odbudowy. Zmiany są konieczne, żeby Polska mogła złożyć kolejne wnioski o płatność.

W Krajowym Planie Odbudowy po rewizji z zeszłego roku jest 55 inwestycji i 55 reform, do których przypisano 314 mierników. Łączny budżet KPO to 59,818 mld euro – to niektóre ze statystyk przedstawionych na drugim posiedzeniu KM KPO.

Komisja Europejska wypłaciła państwom członkowskim 221,59 mld EUR (z 723,8 mld EUR) w formie zaliczki lub na podstawie wniosków opłatność. To ponad 30% całego budżetu Instrumentu Odbudowy i Odporności, który finansuje KPO.

Gdzie jesteśmy – statystyki KPO

  • 19 państw dostało refundacje
  • 23 złożyło wnioski o płatność
  • 10 państw złożyło tylko jeden wniosek o płatność, w tym Polska
  • 4 państwa nie złożyły żadnego wniosku o płatność (Węgry, Szwecja, Holandia
  • najwięcej wniosków – 5 – złożyły Włochy, najwięcej pieniędzy – prawie 60% zaplanowanego budżetu – dostała Francja
  • Polska uruchomiła 29 z 55 inwestycji, przy czym uruchomienie oznacza w większości przypadków rozpoczęcie formalnego procesu, na przykład przygotowanie projektu kryteriów wyboru projektów, a nie faktyczną realizację inwestycji (np. prace budowlane)
  • W KPO podpisano umowy na kwotę 29 mld zł (ok 25% budżetu KPO), a PFR wypłacił 6,2 mld zł.

KE nałożyła na państwa członkowskie obowiązek publikacji informacji o największych beneficjentach KPO. Polska lista, aktualna na grudzień 2023 roku jest dostępna tutaj.

Rewizja KPO. Czego nie uda się zrealizować

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zapowiada szybką rewizję KPO, czyli:

  • taką, którą da się zamknąć, łącznie z konsultacjami krajowymi i negocjacjami z Komisją Europejską, do lipca 2024 roku
  • ograniczoną tylko do tego co zmienić trzeba – chodzi przede wszystkim o usunięcie lub przesunięcie najbardziej zagrożonych reform i inwestycji, których nie uda się zrealizować w pierwotnym terminie lub w ogóle.

Ta pozornie mało ambitna strategia, która nie do końca koresponduje z głosami, że program wymaga gruntownych i głębokich zmian, wynika przede wszystkim z kalendarza KPO.

Reformy i inwestycje KPO muszą się zakończyć do sierpnia 2026 roku, a to za mało czasu, żeby zaprojektować i wdrożyć totalną rewolucję i zupełnie nowe przedsięwzięcia.

Warto zrobić jedno ważne zastrzeżenie – w KPO zakończenie reform i inwestycji nie zawsze musi oznaczać ich wdrożenie/ realizację. W programie inwestycją zakończoną może być też taka, w której podpisano zaplanowaną liczbę umów z beneficjentami, o ile tak zdefiniowano jej wskaźnik, nawet jeśli nie zaczęła się w praktyce (beneficjenci nie rozpoczęli żadnych prac). Tak na przykład wygląda sytuacja inwestycji A.2.5.1 dla przemysłów kreatywnych czy G3.1.4 Wsparcie krajowego systemu energetycznego (Fundusz Wsparcia Energetyki).

W inwestycjach, w których właśnie tak zdefiniowano mierniki, wystarczy przygotowanie ram formalnych (np. opracowanie kryteriów wyboru projektów, organizacja naboru) i doprowadzenie do podpisania umów. Ich faktyczna realizacja może wykraczać poza sierpień 2026 rokWięcej tutaj.

Drugi ważny powód to kwestie proceduralne:

  • w trakcie procesu rewizji KPO państwo które zgłosiło do KE taką propozycję, nie można składać wniosków o płatność. Tymczasem MFiPR, żeby zapewnić płynność programu planuje w tym roku złożyć aż 4 takie wnioski: po dwa w lipcu i grudniu. Czyli najpierw rewizja, potem – praktycznie od razu – wnioski o płatność nr 2 i 3, a następnie w grudniu 4 i 5.
  • specyfiką KPO jest to, że wnioski o płatność mają sztywny zakres (czyli mierniki: kamienie milowe lub wskaźniki) i terminy realizacji ustalone i zapisane w programie. Państwo musi zrealizować cały zakres z danego wniosku o płatność, żeby taki wniosek został przyjęty i oceniony przez KE. Co więcej państwa muszą składać wnioski w ustalonej kolejności – na przykład nie można złożyć wniosku 3 przed 2. Tymczasem we wnioskach o płatność 2,3,4 i 5 jest łącznie 95 mierników, z czego 41 mierników zostało zrealizowanych, a 54 są opóźnione. Żeby Polska mogła te wnioski złożyć, trzeba usunąć lub przesunąć na kolejne okresy mierniki, które nie mają szans na realizację.

Mierniki zagrożone z 2 i 3 wniosku o płatność, których najpewniej będzie dotyczyć (między innymi) rewizja to:

WOP2 – część grantowa – 3,097 mld EUR (III-IV kwartał 2022)

  • C21G Wejście w życie znowelizowanych przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, wdrażająca dyrektywę NIS oraz ustanawiająca kompleksowe podstawy prawne i organizacyjne cyberbezpieczeństwa dla krajowego systemu cyberbezpieczeństwa
  • D1G Wejście w życie ustawy o modernizacji i poprawie efektywności szpitali
  • D9G Wejście w życie aktu prawnego w sprawie wykazu dokładnych kryteriów kwalifikujących szpitale do poszczególnych kategorii, aby pomóc w określeniu potrzeb inwestycyjnych wynikających z reformy
  • B4G Wejście w życie znowelizowanego  rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie norm jakościowych dla paliw stałych
  • E1G Wejście w życie ustawy wprowadzającej od 2025 r. obowiązek zakupu wyłącznie autobusów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców;
  • E9G Wybór pośredników finansowych

WOP3 – część pożyczkowa – 3,103 mld EUR (I-II kwartał 2023)

  • D6L Wejście w życie aktu prawnego w sprawie zapewnienia bezpieczeństwa dostaw leków, w tym rozwiązania problemu niedoborów leków i najważniejszych słabych punktów w łańcuchach dostaw.

Co się wydarzy w 2024 roku

Inwestycje, które są planowane do uruchomienia w 2024 roku:

Część dotacyjna

  • A2.3.1 Rozbudowa i wyposażenie centrów kompetencji (specjalistyczne ośrodki szkoleniowe, wsparcia wdrożeń, centra monitorowania) oraz infrastruktura do zarządzania przemysłem pojazdów bezzałogowych, jako Ekosystem Innowacji)
  • B1.1.3 Termomodernizacja szkół
  • B2.1.1 Inwestycje w technologie wodorowe, wytwarzanie, magazynowanie i transport wodoru
  • B3.1.1 Inwestycje w zrównoważoną gospodarkę wodno-ściekową na terenach wiejskich
  • C2.1.3 E-kompetencje
  • D1.1.1 Rozwój i modernizacja infrastruktury centrów opieki wysokospecjalistycznej i innych podmiotów leczniczych
  • D1.1.2 Przyspieszenie procesów transformacji cyfrowej ochrony zdrowia poprzez dalszy rozwój usług cyfrowych w ochronie zdrowia
  • D3.1.1 Kompleksowy rozwój badań w zakresie nauk medycznych i nauk o zdrowiu
  • E2.1.3 Projekty intermodalne
  • G1.1.3 Systemy magazynowania energii.
  • G1.1.4 Wsparcie dla instytucji wdrażających reformy i inwestycje w ramach REPowerEU.
  • G1.2.3 Rozwój sieci przesyłowych, inteligentna infrastruktura elektroenergetyczna.
  • G1.2.4 Budowa lub modernizacja sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej na obszarach wiejskich w celu umożliwienia przyłączenia nowych odnawialnych źródeł energii.

Część pożyczkowa

  • A2.5.1 Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju
  • A2.6.1-1/2 Rozbudowa krajowego systemu serwisów monitoringowych, produktów, narzędzi analitycznych i usług i towarzyszącej infrastruktury wykorzystujących dane satelitarne (częściowo uruchomiona)
  • B1.2.1 Efektywność energetyczna i OZE w przedsiębiorstwach – inwestycje o największym potencjale redukcji gazów cieplarnianych
  • B3.2.1 Inwestycje w neutralizację ryzyka i rekultywację wielkoobszarowych terenów poprzemysłowych i Morza Bałtyckiego
  • B3.3.1 Inwestycje w zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich
  • B3.4.1 Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast
  • C2.2.1 Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji
  • C4.1.1 Wsparcie transformacji cyfrowej przedsiębiorstw z wykorzystaniem chmury obliczeniowej
  • D1.2.1 Rozwój opieki długoterminowej poprzez modernizację infrastruktury podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym
  • D3.2.1 Rozwój potencjału sektora leków i wyrobów medycznych – inwestycje związane z produkcją w Polsce API
  • E1.2.1 Zeroemisyjny transport zbiorowy w miastach (tramwaje)
  • G3.1.4 Wsparcie krajowego systemu energetycznego (Fundusz Wsparcia Energetyki).
  • G3.1.5 Budowa morskich farm wiatrowych (Fundusz na rzecz morskiej energetyki wiatrowej).
  • G3.2.1 Budowa infrastruktury gazu ziemnego w celu zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego.
  • G3.3.1 Systemy magazynowania energii.

Na które inwestycje KPO powinni zwrócić uwagę przedsiębiorcy

  • A1.2.1 Inwestycje dla przedsiębiorstw w produkty, usługi i kompetencje pracowników oraz kadry związane z dywersyfikacją działalności (MFiPR) – nabór planowany na początku II kwartału 2024 r.
  • A2.2.1 Inwestycje we wdrażanie technologii i innowacji środowiskowych, w tym związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym (MRiT) – nabory planowane 03/04/2024
  • A2.5.1 Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju (MKiDN)
  • B.1.1 Inwestycje w źródła ciepła w systemach ciepłowniczych (MKiŚ)- w przygotowaniu
  • B1.2.1 Efektywność energetyczna i OZE w przedsiębiorstwach – inwestycje o największym potencjale redukcji gazów cieplarnianych (MAP) nabór planowany od 01/05/2024
  • B2.1.1 Inwestycje w technologie wodorowe, wytwarzanie, magazynowanie i transport wodoru (MKiŚ) – w przygotowaniu
  • C3.1.1. Cyberbezpieczeństwo – CyberPL, infrastruktura przetwarzania danych i dostarczania usług cyfrowych oraz optymalizacja infrastruktury służb państwowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo – komponent IPCEI – wybór projektów dotyczących chmury obliczeniowej nowej generacji oraz opracowane rozwiązań w zakresie przetwarzania danych dotyczących infrastruktury krajowej/usług (MC) – nabór uruchomiony – aktualnie trwa nabór krajowy organizowany przez NCBiR, przeznaczony tylko dla podmiotów wymienionych w decyzji notyfikacyjnej KE
    Zakończenie naboru dla podmiotów typu Direct Partners: 23 lutego 2024
    Zakończenie naboru dla podmiotów typu Indirect Partners: 22 marca 2024
  • C4.1.1 Wsparcie transformacji cyfrowej przedsiębiorstw z wykorzystaniem chmuryobliczeniowej (MC) – w przygotowaniu
  • C1.1.1 Zapewnienie dostępu do bardzo szybkiego internetu na obszarach białych plam, (MC) – planowany 3 nabór
  • D3.1.1 Kompleksowy rozwój badań w zakresie nauk medycznych i nauk o zdrowiu (MZ) w przygotowaniu
  • D3.2.1 Rozwój potencjału sektora leków inwestycje związane z produkcją w Polsce API (MRiT)
  • G1.1.2 Instalacje OZE realizowane przez społeczności energetyczne (MRiT) nabór uruchomiony od 11.12.2023 r. do 29.02.2024 r.
  • G1.2.3 Rozwój sieci przesyłowych, inteligentna infrastruktura elektroenergetyczna (MKiŚ) – w przygotowaniu
  • G1.2.4 Budowa lub modernizacja sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej na obszarach wiejskich w celu umożliwienia przyłączenia nowych odnawialnych źródeł energii (MKiŚ) – w przygotowaniu
  • G3.1.4 Fundusz Wsparcia Energetyki (MKiŚ) w przygotowaniu
  • G3.1.5 Budowa morskich farm wiatrowych (Fundusz Morskiej Energetyki Wiatrowej) (MAP)
  • G3.2.1 Budowa infrastruktury gazowej w celu zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego (MKiŚ).

W posiedzeniu udział wzięła przedstawicielka Konfederacji Lewiatan, Marzena Chmielewska, zastępczyni Dyrektora Generalnego ds. rozwoju projektów. Spotkanie odbyło się 16 lutego.

Spotkanie z szefową resortu funduszy i polityki regionalnej
01 lutego 2024

Spotkanie z szefową resortu funduszy i polityki regionalnej

Dotacje dla firm, KPO, wsparcie dialogu społecznego czy polska Prezydencja w Radzie UE to główne tematy spotkania kierownictwa Lewiatana z Katarzyną Pełczyńską-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej.

Rozmowy dotyczyły priorytetów i potrzeb przedsiębiorców związanych z funduszami unijnymi oraz postulatów biznesu w tym zakresie.

Wsparcie finansowe dla firm

Według Konfederacji Lewiatan w konkursach dla firm należy wprowadzić nabory ciągłe, z kilkoma krótkimi rundami w ciągu roku i oceną trwającą nie dłużej niż 90 dni. Istotne jest także ograniczenie zmian harmonogramów naborów do minimum i poprzedzanie takiej decyzji konsultacjami z Komitetem Monitorującym.

Należy także wesprzeć przedsiębiorców we właściwej realizacji zasad horyzontalnych, w szczególności w odniesieniu do DNSH (zasada nieczynienia znaczącej szkody środowisku), zrównoważonego rozwoju czy zgodności z Kartą Praw Podstawowych. Wymogi stawiane firmom w tym zakresie powinny być czytelne i jednoznaczne.

Co dalej z Krajowym Planem Odbudowy?

System realizacji KPO, w szczególności w schematach dotacyjnych dla firm, musi być bardziej przejrzysty. W tym celu można wymienić inwestycje, w których planowany jest otwarty nabór lub nabory dla firm i opracować harmonogramy na najbliższy rok oraz dla całego KPO. Kryteria w tych naborach powinny być poddawane konsultacjom społecznym.

Warto także uzgodnić niektóre standardy, np. wyboru i oceny projektów składanych w otwartych naborach czy w trybach pozakonkursowych. Ważne jest także regularne informowanie o postępach realizacji KPO.

Rozmowy o polskiej prezydencji w Radzie UE

Istotnym tematem było też 20-lecie członkostwa Polski w UE i polska Prezydencja w Radzie UE. Podkreślono znaczenie funduszy europejskich dla przedsiębiorców i ich wpływ na zmiany strukturalne w odniesieniu do innowacji, B+R, ale też równości czy różnorodności.

W spotkaniu, które odbyło się 1 lutego w siedzibie Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej wzięły udział Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej, dr Henryka Bochniarz, przewodnicząca Rady Głównej Konfederacji Lewiatan, Marzena Chmielewska, zastępczyni Dyrektora Generalnego Lewiatana ds. rozwoju projektów oraz Małgorzata Lelińska, dyrektorka Departamentu Funduszy Unijnych i Edukacji Cyfrowej Lewiatana.

Plan Komisji Europejskiej na zwiększenie bezpieczeństwa gospodarczego w UE
26 stycznia 2024

Plan Komisji Europejskiej na zwiększenie bezpieczeństwa gospodarczego w UE

fot. EC - Audiovisual Service

W czerwcu zeszłego roku KE wyszła z inicjatywą rozpoczęcia prac nad stworzeniem europejskiej strategii bezpieczeństwa gospodarczego, co w obliczu obecnych napięć geopolitycznych i głębokich przemian technologicznych jest niezwykle potrzebne. Po miesiącach prac Komisja zaprezentowała propozycję konkretnych działań, które mają zwiększyć europejską konkurencyjność i jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo gospodarki UE.

Jak pisaliśmy we wcześniejszych numerach BH, w czerwcu zeszłego roku Komisja Europejska opublikowała komunikat dotyczący konieczności rozpoczęcia dyskusji na temat stworzenia europejskiej strategii bezpieczeństwa gospodarczego. W strategii określono sposoby na minimalizację zidentyfikowanych zagrożeń w ramach podejścia opartego na trzech elementach (3xP – promote, protect, partnerships):

  • promowanie unijnej konkurencyjności poprzez wzmacnianie jednolitego rynku, wspieranie silnej i odpornej gospodarki, inwestowanie w umiejętności i wspieranie unijnych badań oraz rozwijanie bazy technologicznej i przemysłowej;
  • ochrona przed powszechnie zidentyfikowanymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa gospodarczego poprzez lepsze wykorzystanie istniejących już narzędzi, takich jak ochrona handlu, subsydia zagraniczne, bezpieczeństwo sieci 5G/6G, monitorowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych i kontrola wywozu;
  • nawiązywanie partnerstw z państwami, które podzielają europejskie obawy dotyczące bezpieczeństwa gospodarczego, w tym finalizacja kolejnych umów handlowych, wzmacnianie innych form współpracy, konsolidacja międzynarodowego porządku gospodarczego opierającego się na zasadach i instytucjach wielostronnych, takich jak Światowa Organizacja Handlu, oraz inwestowanie w zrównoważony rozwój poprzez Global Gateway.

Po miesiącach prac Komisja Europejska w styczniu zaproponowała nowe inicjatywy, które mają stać się częścią europejskiej strategii bezpieczeństwa gospodarczego. Stanowią one pakiet pięciu propozycji, które zakładają poniższe cele:

Inwestycje zagraniczne przynoszą korzyści europejskiej gospodarce, jednak jak pokazały ostatnie lata niektóre z nich mogą również stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa UE. Z tego względu w 2019 r. wprowadzono system monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych pod kątem potencjalnych zagrożeń. Przez ostatnie lata KE zweryfikowała ponad 1200 transakcji, które zostały zgłoszone przez państwa członkowskie i na podstawie tej analizy zaproponowała rewizję obecnego mechanizmu.

Propozycje zmian mają na celu zapewnienie, że wszystkie państwa członkowskie będą stosowały mechanizm, a także dokonają harmonizacji przepisów krajowych. Zakładają również ustanowienie minimalnego zakresu sektorowego, w przypadku którego wszystkie państwa członkowskie będą zobowiązane do monitorowania transakcji oraz rozszerzenie unijnego monitorowania na inwestycje dokonywane przez inwestorów z UE, którzy są ostatecznie kontrolowani przez osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa z państwa trzeciego.

Kiedy przedsiębiorstwa z UE inwestują w zaawansowane technologie w krajach trzecich, istnieje ryzyko, że mogą one je wykorzystać w celu zwiększenia swoich zdolności wojskowych i wywiadowczych zagrażając tym samym bezpieczeństwu UE. Obecnie jednak w UE nie prowadzi się systematycznego monitorowania ani kontroli inwestycji wypływających z UE do krajów trzecich. I dlatego też Komisja zapowiedziała rozpoczęcie procesu gromadzenia informacji na temat potencjalnych zagrożeń związanych z inwestycjami wychodzącymi. Zebrane we współpracy z interesariuszami informacje będą stanowiły podstawę do wypracowania adekwatnej polityki na poziomie UE.

W obliczu obecnych napięć geopolitycznych niezwykle istotne jest zapewnienie skuteczniejszej koordynacji kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania. W tym celu KE zaproponowała wprowadzenie jednolitych unijnych przepisów kontroli takich produktów w sytuacji, gdy kontrole takie nie zostały wprowadzone w ramach wielostronnych reżimów.

KE dokonała przeglądu obecnych unijnych programów finansowania i przeanalizowała, czy wsparcie to jest odpowiednie w kontekście technologii potencjalnie podwójnego zastosowania. Na podstawie przeprowadzonej analizy rozpoczęła konsultacje publiczne, które mają pomóc dobrać kierunek dalszych działań w zakresie wsparcia badań naukowych i rozwoju z wykorzystaniem tych technologii.

Sektor badań naukowych i innowacji może być podatny na zagrożenia, a jego osiągnięcia mogą być wykorzystywane do celów wojskowych. Dlatego też KE przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady, którego celem jest zapewnienie wsparcia państwom członkowskim i całemu sektorowi badań naukowych i innowacji w zakresie ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa badań naukowych oraz międzynarodowej współpracy.

Europejski biznes czekał na rozpoczęcie debaty o bezpieczeństwie ekonomicznym, a zwłaszcza na propozycje konkretnych działań i dlatego cieszy prezentacja nowych inicjatyw, które miałyby zwiększyć konkurencyjność i jednocześnie chronić europejski biznes. Należy jednak podkreślić, że kluczowe jest znalezienie właściwej równowagi między ochroną swoich interesów w zakresie bezpieczeństwa a utrzymaniem środowiska sprzyjającego handlowi i inwestycjom na jednolitym rynku oraz na rynkach trzecich.

W obszarach takich jak kontrola eksportu opowiadamy się za większą koordynacją na poziomie europejskim tak, aby uniknąć dalszej fragmentacji rynku i zapewnić firmom pewność prawa. Każda inicjatywa dotycząca inwestycji zagranicznych musi być dokładnie oceniona, dobrze ukierunkowana i wykorzystywana tylko w ostateczności, gdy poważne obawy dotyczące bezpieczeństwa zostaną skutecznie udowodnione.

Z zadowoleniem przyjmujemy również stopniowe podejście do monitorowania inwestycji wychodzących. Identyfikowanie problemów, ocena ryzyka i skuteczniejsze wykorzystanie istniejącego zestawu narzędzi UE przed rozważeniem nowych instrumentów jest właściwym kierunkiem działań. Gromadzenie danych może być dobrym punktem wyjścia, ale należy podkreślić, że nie powinno ono prowadzić do dodatkowych obciążeń dla przedsiębiorstw.

Biznes musi zostać włączony w debatę na temat działań mających wpływ na środowisko inwestycyjne i konkurencyjność Europy.


Luana Żak, zastępczyni Dyrektorki Przedstawicielstwa Lewiatana w Brukseli

Tekst dla Brussels Headlines – europejskiego newslettera Konfederacji Lewiatan

Pierwsze efekty wdrożenia dyrektywy work-life balance w Polsce
25 stycznia 2024

Pierwsze efekty wdrożenia dyrektywy work-life balance w Polsce

fot. EC - Audiovisual Service

W dniu 26 kwietnia 2023 r. została w Polsce wdrożona unijna dyrektywa work-life balance, na mocy której urlop rodzicielski został wydłużony o 9 nietransferowalnych tygodni dla drugiego rodzica (w praktyce ojca). Czy dzięki nowelizacji kodeksu pracy ojcowie częściej korzystają z urlopu rodzicielskiego? GUS opublikował dane na ten temat.

Wraz z wejściem w życie nowych przepisów, zauważalny jest stały wzrost liczby ojców, którzy korzystają z przyznanych im uprawnień rodzicielskich. W 2022 roku było to 3700 ojców, co stanowiło 1% wszystkich uprawnionych. Jednakże, dane ZUS za okres styczeń – październik 2023 świadczą o znacznym wzroście tego wskaźnika, osiągając już ponad 12 000 ojców. Zgodnie z informacjami GUS, w tym samym okresie w Polsce urodziło się 232 000 dzieci. Dzięki nowym regulacjom, odsetek ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego wzrósł z 1% do ponad 5%.

Dyrektywa spowodowała, że ojciec zaczął być traktowany jako pełnoprawny rodzic. Wraz ze zmianą Kodeksu pracy ojcowie zdobyli indywidualne prawo do korzystania z urlopu rodzicielskiego, niezależnie od matki. Dodatkowo, uzyskali prawo do 9 nietransferowalnych tygodni tego urlopu. Warto zaznaczyć, że niewykorzystane przez ojca tygodnie przepadają, nie mogą zostać przekazane matce dziecka.

Wielu ojców błędnie sądzi, że mają prawo jedynie do tych 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu pracy, urlop rodzicielski trwa 41 tygodni, z których każdy z rodziców ma prawo do 9 nietransferowalnych tygodni. Pozostałe tygodnie mogą być podzielone między rodzicami według ich uznania, z jednym warunkiem: urlop rodzicielski może być podzielony maksymalnie na 5 części.

Badanie CBOS dotyczące preferowanych modeli rodziny wyraźnie wskazuje, że najpopularniejszym modelem jest związek oparty na partnerstwie między kobietą a mężczyzną. W grudniu 2020 roku 58% Polaków i Polek poparło model, gdzie oboje partnerów pracuje i wspólnie angażuje się w obowiązki domowe oraz opiekę nad dziećmi. Niemniej jednak, pomimo tego wyraźnego poparcia dla modelu partnerskiego, w praktyce podział obowiązków wygląda inaczej. Badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego nad rodzinami z dziećmi do 9. roku życia pokazują, że nawet gdy obydwoje rodzice pracują na pełny etat, w 68% przypadków to kobieta jest głównie odpowiedzialna za opiekę nad dziećmi.

Podejście do podziału obowiązków opiekuńczych zależy też od pokolenia. Młodsi mężczyźni i kobiety są bardziej skłonni do równego podziału urlopu rodzicielskiego. W przeciwieństwie do starszego pokolenia, które pamięta czasy, gdy jedynym dostępnym urlopem był krótszy urlop macierzyński po urodzeniu dziecka.

Pracodawcy muszą uwzględniać podejście nowego pokolenia pracowników do równości w rodzicielstwie. Ojcowie z tej grupy pragną być bardziej zaangażowani w życie swoich dzieci, podczas gdy matki dążą do równoczesnej realizacji w sferze zawodowej. Ponadto, pracownicy oczekują aktywnego udziału pracodawcy w kształtowaniu nowej rzeczywistości i motywowania ojców do korzystania z uprawnień rodzicielskich, angażowania się w obowiązki wychowawcze. Przedsiębiorcy więc mają ważną rolę do odegrania w zwiększeniu popularności nowych uprawnień rodzicielskich wśród pracowników. Mimo pięciokrotnego wzrostu odsetka ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego, wciąż dużo pozostaje do zrobienia, gdyż wskaźnik ten wciąż nie odzwierciedla faktycznej równości rodzicielskiej.


Nadia Kurtieva, ekspertka Lewiatana

Tekst dla Brussels Headlines – europejskiego newslettera Konfederacji Lewiatan

Najważniejsze strategiczne wyzwania przed UE – o tym mówi się w Brukseli
25 stycznia 2024

Najważniejsze strategiczne wyzwania przed UE – o tym mówi się w Brukseli

fot. EC - Audiovisual Service

Tekst ten można równie dobrze zatytułować: „Na korytarzach brukselskich mówi się…”. Lewiatan, mając swoje przedstawicielstwo w stolicy Unii Europejskiej, zarówno w ramach BusinessEurope, jak i poprzez kontakty bilateralne uczestniczy w rozmowach o kierunkach rozwoju Europy, promując interesy polskich firm.

Komisja Europejska ma świadomość tego, że zmieniający się krajobraz geopolityczny oraz wojny na Ukrainie i Bliskim Wschodzie wpływają na funkcjonowanie europejskich przedsiębiorstw, w tym na MŚP. Dlatego pilnie musimy ożywić konkurencyjność UE, która pozostaje w tyle za USA, m. in. pod względem produktywności pracy, jak również wydatków na badania i rozwój. Niestety, w ramach rewizji wieloletnich ram finansowych mówi się m. in. o cięciach w programie Horyzont Europa. Ostatnia prognoza gospodarcza KE wskazuje, że unijna gospodarka zwalnia, ale nie wchodzi w recesję i wykazuje oznaki odporności. Perspektywy długoterminowe pozostają jednak trudne. Wpływ konfliktu na Bliskim Wschodzie na ceny energii jest na razie umiarkowany, ale sytuacja może się zmienić, jeśli konflikt będzie eskalował.

Komisja określiła 3 główne priorytety, aby uniknąć recesji i pobudzić wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej:

  1. Efektywne wykorzystanie istniejących zasobów i narzędzi (np. Fundusz na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności).
  2. Porozumienie w sprawie rewizji reguł fiskalnych, które udało się osiągnąć pod koniec zeszłego roku, po zgodzie Niemiec (na razie na poziomie ministrów finansów). Oznacza to więcej elastyczności w zarządzaniu długiem i wprowadzenie zachęt do inwestycji, co umożliwi państwom członkowskim skuteczniejsze radzenie sobie z kryzysem gospodarczym i strategicznymi wyzwaniami.
  3. Wspieranie konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, m. in. poprzez większą integrację jednolitego rynku. W tym zakresie może pomóc nowelizacja Unijnego Kodeksu Celnego (UKC). Jej celem jest m. in. ujednolicenie działań organów celnych w państwach członkowskich, co umożliwi równomierne wdrożenie przez państwa członkowskie procedur i przepisów, szczególnie w kontekście zarządzania ryzykiem celnym, jak również lepszą koordynację.

Dla Komisji Europejskiej jest obecnie kluczowe, aby nie stracić społecznego poparcia dla Zielonego Ładu. Oznaki niezadowolenia już są widoczne, przede wszystkim w związku z niepewną sytuacją gospodarczą i polityczną. Dlatego Komisja coraz chętniej mówi o potrzebie intensyfikacji dialogu z przemysłem, ponieważ „bez przemysłu nie możemy osiągnąć naszych celów, a przemysł potrzebuje pomocy”. W tym kontekście, widać większą przychylność Komisji, przynajmniej w deklaracjach, dla kluczowego postulatu biznesu o potrzebie zmniejszenia obciążeń regulacyjnych, m. in. 25% redukcji obowiązków raportowania. Równocześnie przyjmowana jest jednak na poziomie unijnym legislacja, która te obciążenia znacznie zwiększa, jak np. PPWR, CSRD, czy CS3RD, co nie napawa optymizmem.

W zakresie relacji międzynarodowych, Komisja liczy na reformę Światowej Organizacji Handlu, jak również poszerzenie „kręgu przyjaciół i partnerów handlowych”, unikając ponownego wpadnięcia w pułapkę nadmiernej zależności. Relacje UE z innymi państwami nie powinno ograniczać się tylko do umów o wolnym handlu. Dobrym przykładem jest Rada Handlu i Technologii UE-Indie (Trade and Technology Council – TTC). TTC ma się przyczynić do zwiększenia bilansu handlowego między UE a Indiami, który w 2022 r. osiągnął historyczną wielkość, z obrotami o wartości 120 miliardów euro oraz wymianą dóbr cyfrowych i usług o wartości 17 miliardów. Co więcej, porozumienie z Indiami ma przyczynić się do bliższej współpracy w zakresie: strategicznych technologii, zarządzania cyfrowego i łączności cyfrowej (m. in. projekty badawczo-rozwojowe z zakresu technologii kwantowych i superkomputerów, AI); technologie energetyki zielonej i czystej (zarządzanie odpadami i przetwarzanie ich na wodór; recyklingu baterii do pojazdów elektrycznych); handlu, inwestycji (odporne łańcuchy wartości, dostęp do rynków, procedury oceny inwestycji zagranicznych). Podobnych inicjatyw powinno być w najbliższych latach coraz więcej.


Kinga Grafa, zastępczyni Dyrektora Generalnego Konfederacji Lewiatan ds. Europejskich

Tekst dla Brussels Headlines – europejskiego newslettera Konfederacji Lewiatan

Spotkanie z Komisarzem UE do spraw rynku wewnętrznego
05 grudnia 2023

Spotkanie z Komisarzem UE do spraw rynku wewnętrznego

fot. EC - AV

Delegacja członków Konfederacji Lewiatan spotkała się z Komisarzem Unii Europejskiej do spraw rynku wewnętrznego. Spotkanie było okazją do dyskusji na temat polityki przemysłowej UE, zapewnienia konkurencyjności MŚP i dalszej integracji jednolitego rynku.

Członkowie Konfederacji Lewiatan spotkali się z Komisarzem UE ds. rynku wewnętrznego, aby porozmawiać o ważnych dla polskich przedsiębiorstw tematach. Uczestnicy spotkania reprezentujący różne sektory mieli możliwość przedstawienia problemów, z którymi obecnie borykają się europejskie MŚP – m.in. rosnące koszty prowadzenia działalności, nadmierne obciążenie regulacjami, spadająca konkurencyjność produkcji, a także fragmentacja jednolitego rynku.

Tematy poruszane na spotkaniu z Komisarzem Thierrym Bretonem

Tematem rozmów była także budowa strategicznej autonomii UE, m.in. poprzez wsparcie produkcji API i leków podstawowych w UE, a także wzmocnienie systemów ochrony zdrowia (np. poprzez zwiększenie roli aptek w UE).

Przedstawiciele branży materiałów budowlanych poruszyli również wyzwania dla unijnej strategii celnej, natomiast sektor kosmetyczny zaprezentował kwestie ważne dla przemysłu w Polsce (m.in. nadregulacja, spadająca konkurencyjność warunków produkcji, fragmentacja rynku wspólnotowego w zakresie regulacji środowiskowych).

W spotkaniu wzięły udział między innymi Kinga Grafa i Luana Żak z Przedstawicielstwa Lewiatana w Brukseli

Na agendzie spotkania nie zabrakło tematyki cyfrowej, w tym rozmów o projekcie Ustawy o Sieciach Cyfrowych (DNA), a także przyszłości sektora łączności elektronicznej i jego infrastruktury.

Spotkanie odbyło się 4 grudnia w Brukseli.

Europejskie firmy muszą być bardziej konkurencyjne
24 listopada 2023

Europejskie firmy muszą być bardziej konkurencyjne

Fot. CoPres, Tryptique

W przyjętej Deklaracji Brukselskiej szefowie największych organizacji pracodawców w Europie uznali, że konieczne jest zmniejszenie obciążeń regulacyjnych, znalezienie równowagi pomiędzy bezpieczeństwem a wsparciem gospodarki europejskiej oraz powiązanie Zielonego Ładu z odnowioną strategią przemysłową.

Dokument podpisano podczas Konferencji Prezydentów BusinessEurope w Brukseli. Przedstawiciele europejskich przedsiębiorców zwrócili się też z apelem do unijnych instytucji o podjęcie działań, które ułatwią prowadzenie biznesu w Europie i utorują drogę do przyjęcia programu na lata 2024-2029 wspierającego wzrost gospodarczy UE. W konferencji uczestniczył Maciej Witucki, prezydent Konfederacji Lewiatan.

Podpisanie Deklaracji Brukselskiej

Prezydent Lewiatana podpisał, razem z innymi szefami europejskich organizacji pracodawców,  Deklarację Brukselską. W dokumencie wskazano, że w pierwszej połowie 2024 r., konieczne jest podjęcie trzech kluczowych działań:

  1. Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych na dobrze zintegrowanym jednolitym rynku europejskim
  2. Znalezienie równowagi pomiędzy bezpieczeństwem a wsparciem gospodarki europejskiej
  3. Powiązanie Zielonego Ładu z odnowioną strategią przemysłową

Apel o zmniejszenie obciążeń regulacyjnych

Konieczne jest więc podjęcie takich działań jak: przyspieszenie procedur wydawania pozwoleń, realizacja obietnicy szybkiego zmniejszenia wymogów sprawozdawczych dla przedsiębiorstw o 25% czy zdefiniowanie obciążeń regulacyjnych utrudniających rozwój europejskich przedsiębiorstw i kluczowych sektorów przyszłości.

W apelu podkreślono m.in. znaczenie działań na rzecz zrównoważonych stosunków z Chinami, biorąc pod uwagę ryzyko, ale uznając potrzebę zaangażowania i chroniąc interesy UE.

Obecny na posiedzeniu Valdis Dombrovskis, Europejski Komisarz ds. Handlu, podkreślił, że trzeba bardziej działać w zakresie zmniejszenia obciążeń regulacyjnych dla firm. Jego zdaniem konieczne jest wzmocnienie rynku wewnętrznego, jako źródła wzrostu i innowacji. Jak dodał, UE zaangażuje więcej środków na produkcję technologii krytycznych. Konieczne są także inwestycje w kompetencje i umiejętności, zwłaszcza zielone i cyfrowe.

Europejski Zielony Ład

Europejski biznes jest w pełni zaangażowany w realizację ambicji UE w zakresie osiągnięcia neutralności klimatycznej. Apel do prezydencji belgijskiej w tej sprawie zawiera wniosek o zapewnienie realizacji reformy struktury rynku energii elektrycznej oraz zwiększanie odporności europejskiego rynku energii przez inwestycje mające na celu wykorzystanie dodatkowych źródeł odnawialnych, jądrowych i niskoemisyjnych.

– Niezwykle ważne jest zaangażowanie firm w osiągnięcie neutralności klimatycznej.  Musimy dokonać dekarbonizacji, ale bez dezindustrializacji, zapewniając przedsiębiorstwom środki i wsparcie w procesie zielonej transformacji. Zielony Ład powinien zostać przekształcony w strategię wzrostu, która zwiększy konkurencyjność naszych firm – mówi Maciej Witucki, prezydent Konfederacji Lewiatan.​

Przedsiębiorcy na audiencji u króla Filipa I

Szefowie organizacji pracodawców uczestniczyli w audiencji u Jego Królewskiej Mości Króla Filipa. Fredrik Persson, przewodniczący BussinesEurope, mówił, że UE powinna w dalszym ciągu zawierać umowy handlowe zapewniające europejskim przedsiębiorstwom dostęp do nowych rynków i możliwości inwestycyjnych.

Maciej Witucki w swoim przemówieniu zaznaczył, że ważne jest obecnie zapewnienie wsparcia Ukrainie w jej wysiłkach wojennych, przy jednoczesnej pomocy ludności cywilnej.

Obrona i integracja Ukrainy w ramach instytucji europejskich i transatlantyckich jest nie tylko obowiązkiem moralnym, ale jest także zgodna z naszymi najważniejszymi interesami gospodarczymi i społecznymi – mówił. Jak dodał, integracja Ukrainy z UE nie będzie zadaniem łatwym, ale potrzebujemy Ukrainy w Unii Europejskiej, ale silnej i odpornej Ukrainy – politycznie i gospodarczo. Jednak w procesie integracji Ukrainy konieczne jest wzmocnienie integracji całej Unii.

Deklaracja brukselska to apel do unijnych instytucji o wspieranie konkurencyjności firm europejskich i pogłębianie jednolitego rynku. Prezydencja belgijska rozpoczyna się w styczniu 2024 roku.

CoPres w Brukseli trwał od 23 do 24 listopada 2023.

Pobierz Deklarację Brukselską (wersja ang.)
Komisja Europejska publikuje pakiet dotyczący umiejętności i mobilności talentów
24 listopada 2023

Komisja Europejska publikuje pakiet dotyczący umiejętności i mobilności talentów

fot. EC - Audiovisual Service

Komisja Europejska przedstawiła szereg nowych inicjatyw w ramach pakietu dotyczącego umiejętności i mobilności talentów, aby zwiększyć atrakcyjność UE dla kandydatów do pracy spoza UE oraz ułatwić im mobilność w jej obrębie.

Ta nowa inicjatywa obejmuje tzw. unijną pulę talentów, która ma pozwolić na kojarzenie pracodawców w UE z osobami poszukującymi pracy z państw trzecich. Ponadto, w większym stopniu promowane będą: uznawanie kwalifikacji i umiejętności osób z państw trzecich oraz mobilność osób uczących się. Zaproponowane rozwiązania są jednymi z kluczowych rezultatów Europejskiego Roku Umiejętności.

Stopa bezrobocia w Unii Europejskiej nadal pozostaje niska (6,0% we wrześniu 2023 r.), a wskaźnik wakatów wzrósł w ubiegłym roku do 2,9%, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w 2012 r. Zmiany demograficzne zaostrzą wyzwania na rynku pracy. Liczba ludności w wieku produkcyjnym w UE spadnie z 265 mln w 2022 r. do 258 mln w 2030 r. Bez skoordynowanych działań obecne tendencje mogą osłabić transformację ekologiczną i cyfrową, osłabić konkurencyjność UE i obniżyć dostępność usług publicznych w obszarach, w których już występuje niedobór pracowników, takich jak opieka zdrowotna i opieka długoterminowa.

Niedobór wykwalifikowanej siły roboczej i luka kompetencyjna utrzymują się w całej UE, w wielu branżach i na różnych poziomach umiejętności. Obecnie w UE 70% firm wskazuje, że ma trudności ze znalezieniem pracowników z odpowiednimi umiejętnościami. Jednym z proponowanych rozwiązań, które ma na celu ograniczyć niedobory siły roboczej, jest próba przyciągnięcia do krajów UE talentów z całego świata. Podkreśla się, że współpraca krajów UE w zakresie migracji zarobkowej z partnerami z państw trzecich może przynieść obopólne korzyści stronom, np. w postaci zasilenia fachową wiedzą i wsparciem finansowym gospodarek krajów pochodzenia pracowników.

Thierry Breton, unijny komisarz do spraw rynku wewnętrznego, wskazuje, że dzięki nowym zaleceniom będzie łatwiejsze przyciąganie talentów z krajów trzecich:

„W związku z transformacją ekologiczną i cyfrową naszych gospodarek wiele przedsiębiorstw w Europie ma trudności ze znalezieniem wykwalifikowanych pracowników, np. programistów czy inżynierów budownictwa. Dużo już zrobiliśmy na rzecz podnoszenia kwalifikacji oraz przekwalifikowania pracowników na jednolitym rynku UE. Jednocześnie musimy nadal przyciągać umiejętności i talenty z całego świata”.

Unijna pula talentów

Głównie wnioski KE wskazują, że platforma talentów będzie skupiać się na zawodach deficytowych opracowywanych na podstawie Europejskiego Urzędu ds. Zatrudnienia, sieć EURES i danych krajowych Publicznych Służb Zatrudnienia. Jedynie pracodawcy zarejestrowani w państwach członkowskich uczestniczących w puli talentów będą mogli zamieszczać oferty pracy i wyszukiwać kandydatów. Unijna pula talentów będzie skupiona na 42 zawodach najczęściej występujących w wykazie niedoborów sieci EURES, a są to m.in.: inżynierowie budownictwa, inżynierowie przemysłowi i produkcyjni, inżynierowie elektrycy, lekarze medycyny ogólnej i specjaliści, personel pielęgniarski, programiści aplikacji i multimediów, technicy elektrotechniki, elektrycy, kucharze, kelnerzy, murarze, betoniarze, stolarze, dekarze, tynkarze, hydraulicy, mechanicy klimatyzacji i chłodnictwa, operatorzy obrabiarek do obróbki metalu, mechanicy samochodowi i przemysłowi, kierowcy autobusów i tramwajów, kierowcy samochodów ciężarowych, specjaliści ds. ochrony środowiska, inżynierowie chemicy i mechanicy, czy też technicy mechanicy.

Uznawanie umiejętności i kwalifikacji z państw trzecich

Ponadto, w obszarze uznawania umiejętności i kwalifikacji osób z państw trzecich opowiedziano się za większą elastycznością i zmniejszeniem obciążeń administracyjnych dla obywateli państw trzecich, tak aby mogli oni szybciej i skuteczniej uzyskać dostęp do możliwości zatrudnienia lub szkolnictwa wyższego w UE. Wytyczne mają także na celu usprawnienie procedur i pomoc państwom członkowskim w szybszym i skuteczniejszym uznawaniu kwalifikacji i umiejętności uzyskanych poza UE.

Inicjatywa ta ma na celu dalsze promowanie podejścia opartego na umiejętnościach, które zyskuje na znaczeniu także w Polsce. Rekrutacja międzynarodowa jest skomplikowana i kosztowna zarówno dla obywateli państw trzecich, jak i pracodawców. Brak zrozumienia i zaufania, co do umiejętności i kwalifikacji uzyskanych w państwach trzecich stanowi znaczącą barierę dla mobilności utalentowanych i wykwalifikowanych pracowników. Sytuacja ta nie tylko zmniejsza atrakcyjność UE, lecz prowadzi również do marnotrawienia kapitału ludzkiego, kiedy obywatele państw trzecich wykonują pracę poniżej swoich kwalifikacji.

Mobilność osób uczących się

Trzeci, ważny wniosek Komisji dotyczy zalecenia Rady UE w sprawie zwiększania mobilności osób uczących się. Wspieranie mobilności osób uczących się w UE, w tym na wszystkich ścieżkach edukacyjnych i w kontekście kształcenia dorosłych, a także promowanie mobilności osób uczących się z państw trzecich do UE – zdaniem KE – powinno zostać wzmocnione. Wniosek KE zawiera nowe cele w zakresie mobilności osób uczących się do 2030 r., zgodnie z którymi co najmniej 15% osób uczących się w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego powinno korzystać z mobilności edukacyjnej za granicą.

Musimy zniwelować problem braku rąk do pracy

Środowisko pracodawców w Europie ocenia te proponowane zmiany pozytywnie. Wszelkie celowane działania, które mogą zniwelować problem braku rąk do pracy i lukę kompetencyjną, są obecnie na wagę złota. Szczególnie w Polsce, gdzie według wstępnych danych GUS stopa bezrobocia rejestrowanego w Polsce w październiku 2023 r. wyniosła 5,0 proc., a szanse aktywizacji zawodowej pozostałych grup są mocno ograniczone.

Choć udział w unijnej puli talentów, poprzez platformę internetową, będzie dobrowolny dla państw członkowskich, może ułatwić rekrutację osób poszukujących pracy z państw trzecich w zawodach, w których występuje niedobór pracowników w całej UE. Ważne jest jednak to, że w pierwszej kolejności, priorytetowo, powinno być zaspokajane zapotrzebowanie rynku pracy na umiejętności i kwalifikacje istotne z punktu widzenia cyfryzacji i celów zeroemisyjnej gospodarki.

 


Sławomir Szymczak, ekspert Konfederacji Lewiatan

Artykuł dla listopadowego wydania biuletynu Brussels Headlines


 

Konfederacja Lewiatan – projekt „Better Skilled”

W ramach projektu „Better Skilled” Konfederacja Lewiatan prowadzi również działania związane ze wsparciem członków KL w zakresie podnoszenia kompetencji i zmiany kwalifikacji pracowników. Więcej o projekcie można przeczytać tutaj:

https://lewiatan.org/tag/europejski-rok-umiejetnosci/

UWAGA:

Firmy i organizacje członkowskie KL zainteresowane przystąpieniem do Rady ds. Kompetencji i Kwalifikacji Konfederacji Lewiatan mogą przystąpić do Rady wyrażając chęć uczestniczenia w jej pracach via e-mail.

Główne obszary merytoryczne działalności Rady to: legislacja (polityki publiczne, dokumenty strategiczne), rynek pracy (prognozy zapotrzebowania na kompetencje i kwalifikacje), system edukacji formalnej (oświata i szkolnictwo wyższe), system nabywania kompetencji i kwalifikacji przez pracowników (głównie poprzez kursy i szkolenia) oraz systemy kwalifikacji w Polsce i w UE.

Osoba kontaktowa: Sławomir Szymczak – koordynator projektu – sszymczak@lewiatan.org

Oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w UE. Jakich działań potrzebujemy?
24 listopada 2023

Oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w UE. Jakich działań potrzebujemy?

fot. Towfiqu barbhuiya / Unsplash

W czerwcu br. Rada Unii Europejskiej przyjęła zalecenia w sprawie intensyfikacji działań w zakresie zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w ramach podejścia „Jedno zdrowie”. W dokumencie ustanowiono cele, które powinny być osiągnięte do 2030 r. - jednym z nich jest zmniejszenia wykorzystywania antybiotyków o 20%.

Zdaniem unijnego Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA) odporność na środki przeciwdrobnoustrojowe jest jednym z trzech największych zagrożeń dla zdrowia w UE.

17 listopada br. Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) opublikowało nowe dane dotyczące realizacji podejścia „Jedno zdrowie”.

Zaobserwowano spadek spożycia antybiotyków o 2,5% w latach 2019-2022, jednak zdecydowany początkowy spadek został odwrócony w 2022 r., kiedy społeczeństwo wróciło do stylu życia sprzed COVID-19, co spowodowało, że częstotliwość zachorowania na wirusy oddechowe wzrosła. Szacuje się, że koszt odporności na środki przeciwdrobnoustrojowe wynosi w UE 11,7 miliarda euro rocznie.

W tej sprawie wypowiedziała się Komisja Europejska. Stella Kyriakides, komisarz ds. zdrowia i bezpieczeństwa żywności, stwierdziła: „Zwalczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe jest priorytetem zdrowia publicznego i koniecznością ekonomiczną. Liczby są niepokojące i pokazują, że potrzebne są pilne i ambitne działania. Musimy współpracować, państwa członkowskie, zainteresowane strony, a także obywatele, aby zapewnić podjęcie wszelkich niezbędnych środków w celu osiągnięcia uzgodnionych celów”.

Co można zrobić?

Potrzebne są pilne i skuteczne działania. Zdaniem Konfederacji Lewiatan należy skupić się na działaniach zaproponowanych w ust. 30 Zaleceń Rady w sprawie intensyfikacji działań w zakresie zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w ramach podejścia „Jedno zdrowie”.
UE powinna opracować wielokrajowy program zachęt typu pull (wsparcia sprzedaży) rozwoju nowych środków przeciwdrobnoustrojowych oraz dostępu do istniejących i nowych środków przeciwdrobnoustrojowych. Program ten mógłby np. przyjąć formę gwarancji przychodu, premii za wejście na rynek połączonych z gwarancją przychodu, lub płatności za osiągnięcie kamienia milowego oraz może być w stosownych przypadkach finansowany na szczeblu UE lub współfinansowany.

Oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe jest problemem o tak dużej skali, że bez działań na szczeblu unijnym państwa członkowskie nie będą w stanie sobie poradzić z nim.


Kacper Olejniczak, ekspert Konfederacji Lewiatan

Artykuł dla listopadowego wydania biuletynu Brussels Headlines

Europe Unlocked, czyli S.O.S. dla jednolitego rynku Unii Europejskiej
24 listopada 2023

Europe Unlocked, czyli S.O.S. dla jednolitego rynku Unii Europejskiej

fot. EC - Audiovisual Service

Konfederacja Lewiatan dołączyła do międzynarodowej koalicji federacji pracodawców – Europe Unlocked. Wspólnie będziemy zabiegać o to, aby wzmocnienie jednolitego rynku UE znalazło się wysoko na liście wytycznych politycznych kolejnej Komisji Europejskiej.

Europa pozostaje w tyle – wyzwania dla gospodarki UE

Gospodarka europejska pozostaje w tyle w porównaniu z innymi wiodącymi gospodarkami, co staje się coraz bardziej niepokojące. Według danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego w 2022 r. różnica w wysokości PKB na mieszkańca między UE a USA osiągnęła aż 105%. Prognozy wskazują również, że 85% wzrostu gospodarczego w nadchodzących latach będzie generowane poza Unią.

W ciągu ostatniej dekady gospodarka europejska borykała się z wieloma kryzysami, na które decydenci w UE odpowiadali coraz większym protekcjonizmem wprowadzając kolejne środki nadzwyczajne, które stopniowo osłabiały unijny rynek wewnętrzny w wielu obszarach. Znajdujemy się w okresie skrajnej niestabilności geopolitycznej i nic nie wskazuje na to, że napięcia te będą wygasać. Dlatego też UE musi w końcu opracować długofalową strategię, która zapewni konkurencyjność i odporność Europy, a tym samym jej bezpieczeństwo.

Nadszedł czas, aby ponownie skupić się na rozwoju elementów stanowiących o podstawie UE, czyli dalszym wzmacnianiu jednolitego rynku. Długoterminowa konkurencyjność i odporność Europy są nierozerwalnie związane z silnym rynkiem wewnętrznym, więc pilnie potrzebujemy działań na poziomie unijnym, które wzmocnią to wielkie osiągnięcie integracji europejskiej będące źródłem rozwoju UE.

Europe Unlocked – jednolity rynek w centrum strategii UE

Dlatego też, w związku z przyszłorocznymi wyborami do Parlamentu Europejskiego i nowym składem Komisji Europejskiej, powstała koalicja organizacji biznesowych Europe Unlocked, której Konfederacja Lewiatan stała się również członkiem. W nadchodzących miesiącach wspólnie będziemy zabiegać o to, aby wzmocnienie jednolitego rynku UE znalazło się wysoko wśród priorytetów instytucji unijnych w nowym cyklu instytucjonalnym.

Europa Unlocked postuluje przemyślenie na nowo, w jaki sposób należałoby zwiększyć produktywność, a tym samym dobrobyt w Europie. Produktywność jest największą siłą napędową wzrostu gospodarczego UE. W rozważaniach tych powinniśmy uwzględnić konkurencję i handel oraz upewnić się, że ambitna transformacja ekologiczna i cyfrowa przyniesie efektywne oraz zrównoważone korzyści. Co więcej musimy zadbać o to, aby europejscy pracownicy posiadali odpowiednie kwalifikacje i umiejętności niezbędne do funkcjonowania w nowoczesnej gospodarce. Powinniśmy też skupić się na lepszym stanowieniu prawa.

Europe Unlocked apeluje, aby Unia Europejska przeszła:

  • od barier i biurokracji po większe możliwości handlowe i stabilne łańcuchy dostaw w ramach jednolitego rynku i poza nim,
  • od wejścia w ekologiczną transformację do zapewnienia jej zrównoważonych rezultatów dzięki produktywnym i zorientowanym na rynek inwestycjom oraz innowacjom,
  • od zdecydowanego i wyprzedzającego podejścia do regulowania zasad wykorzystania danych i nowych technologii po bardziej ukierunkowane interwencje mające na celu skorygowanie niedoskonałości rynku w określonych obszarach lub sektorach,
  • od częściowo niedopasowanej do w pełni elastycznej siły roboczej i umożliwienia ludziom zdobywanie umiejętności potrzebnych do pracy w ramach zrównoważonej gospodarki opartej na wiedzy i odpowiadających potrzebom pracodawców,
  • od nadmiernych regulacji po tworzenie polityki i ustawodawstwa opartych na zasadzie „najpierw myśl na małą skalę” wraz z uwzględnieniem oceny skutków.

Powyższe postulaty koalicja Europe Unlocked będzie prezentować podczas organizowanych wydarzeń i spotkań z unijnymi decydentami w nadchodzących miesiącach zwracając uwagę na to, że konieczne jest nowe spojrzenie na jednolity rynek UE i przyjrzenie się przyszłym kierunkom jego rozwoju. Długoterminowa konkurencyjność i odporność Europy opierają się na silnym jednolitym rynku tworzącym miejsca pracy, wzrost gospodarczy i dobrobyt dla Europy oraz jej obywateli. Nie możemy brać naszej konkurencyjności za pewnik.

Zachęcam do śledzenia działań i publikacji koalicji Europe Unlocked na dedykowanej stronie internetowej.


Luana Żak, ekspertka Lewiatana ds. UE, Przedstawicielstwo Lewiatana w Brukseli

Artykuł dla listopadowego wydania biuletynu Brussels Headlines